Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 września 2024 roku

Sąd Rejonowy w Gdyni VI Wydział Gospodarczy, w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Rejonowego Justyna Supińska

Protokolant: sekretarz sądowy Barbara Suwara

po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 roku w Gdyni

na rozprawie

w postępowaniu gospodarczym

sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 38 898,39 złotych (trzydzieści osiem tysięcy osiemset dziewięćdziesiąt osiem złotych trzydzieści dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 36 000 złotych za okres od dnia 17 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty;

II.  zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 5 562 złotych (pięć tysięcy pięćset sześćdziesiąt dwa złote) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty , tytułem zwrotu kosztów procesu;

III.  przejmuje na Skarb Państwa koszty sądowe w kwocie 2 330,86 złotych (dwa tysiące trzysta trzydzieści złotych osiemdziesiąt sześć groszy), od uiszczenia których pozwany (...) spółka akcyjna z siedzibą w G. był zwolniony.

Sygn. akt VI GC 552/23

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 17 lutego 2023 roku powód (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. kwoty 38 898,39 złotych wraz z odsetkami ustawowymi na opóźnienie liczonymi od kwoty 36 000 złotych za okres od dnia 17 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty, a także kosztów procesu – tytułem zwrotu udzielonej subwencji finansowej (w zakresie kwoty 36 000 złotych) oraz tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 36 000 złotych za okres od dnia 09 marca 2022 roku do dnia 16 sierpnia 2022 roku (w zakresie kwoty 2 898,39 złotych).

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 01 marca 2023 roku w sprawie o sygn. akt VI GNc 810/23 referendarz sądowy Sądu Rejonowego w Gdyni uwzględnił żądanie pozwu w całości.

W sprzeciwie od powyższego orzeczenia pozwany (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. domagał się oddalenia powództwa podnosząc, że nie zaistniały podstawy do wypowiedzenia umowy, wobec czego na pozwanym nie ciąży obowiązek zwrotu jakiejkolwiek części udzielonej subwencji. Pozwany wskazał, że spór pomiędzy stronami spowodowany został wyłącznie zmianą (z przyczyn niezależnych od pozwanego) jego rachunku bankowego, zaś zmiana ta była reakcją na wypowiedzenie umowy na prowadzenie rachunku, czego przyczyną było z kolei umieszczenie pozwanego przez Komisję Nadzoru Finansowego na liście ostrzeżeń w związku z całkowicie bezpodstawnymi zarzutami związanymi z prowadzoną emisją akcji, która miała na celu pozyskanie dodatkowego kapitału. Pozwany podejmował działania w celu wyjaśnienia sytuacji z bankiem, niemniej jednak bezskutecznie, bank nie zmienił decyzji i nie cofnął wypowiedzenia, nie wyraził zgody na ponowne zawarcie umowy ani też na tymczasowe otwarcie rachunku bankowego w celu rozliczenia subwencji. Pozwany wskazał także, że w maju 2022 roku Sąd prawomocnie potwierdził, że zarzuty kierowane w stosunku do pozwanego przez Komisję Nadzoru Finansowego były bezpodstawne, w związku z czym dane spółki zostały usunięte z listy ostrzeżeń. Po upływie okresu wypowiedzenia umowy o prowadzenie rachunku bankowego pozwany został zmuszony do zawarcia umowy na prowadzenie rachunku bankowego z innym bankiem – nestBank, który także był autoryzowanym bankiem do udzielania subwencji w ramach tarczy finansowej.

Pozwany wskazał, że z wyjątkiem powyższej zmiany rachunku bankowego spełnił wszystkie wymogi do pełnego umorzenia subwencji zgodnie z zawartą umową, a w szczególności utrzymywał przez cały konieczny okres zadeklarowane zatrudnienie. W tej sytuacji subwencja powinna zostać umorzona w całości.

Pozwany zarzucił również, że żądanie powoda nie zasługuje na ochronę z uwagi na treść art. 5 k.c., gdyż jedyną przyczyną odmowy umorzenia subwencji była niezawiniona przez spółkę zmiana rachunku bankowego, zaś na wypadek uwzględnienia powództwa pozwany wniósł o rozłożenie płatności na raty w kotach po 1 000 złotych miesięcznie do czasu pełnej spłaty zasądzonego roszczenia z uwagi na trudną sytuacją finansową spółki, gdyż jednorazowa zapłata spowodowałaby utratę przez nią płynności finansowej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W związku z zakłóceniami gospodarki spowodowanymi pandemią Covid-19 w dniu 30 kwietnia 2020 roku za pośrednictwem kanału bankowości elektronicznej (...) spółka akcyjna z siedzibą w W.i (...)spółka akcyjna z siedzibą w W. zawarli w ramach programu rządowego – Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm umowę numer (...) o udzielenie (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. subwencji finansowej w kwocie 48 000 złotych.

Zgodnie z § 1 umowy (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. miał status mikro przedsiębiorcy i zatrudniał na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji dwóch pracowników.

Stosownie do § 3 ust. 1 umowy otrzymana przez przedsiębiorcę będącego mikro przedsiębiorcą subwencja finansowa miała podlegać zwrotowi w przypadku:

a) zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (…) w kwocie stanowiącej 100% wartości subwencji finansowej;

b) prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej:



w kwocie stanowiącej 25% przyznanej subwencji finansowej bezwarunkowo,



w przypadku utrzymania średniej liczby pracowników w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy na poziomie: wyższym niż 100% – w wysokości dodatkowo 0% kwoty subwencji, od 50% do 100% – w wysokości dodatkowo od 0% do 50% kwoty subwencji – proporcjonalnie do skali redukcji zatrudnienia według wskazanego w umowie wzoru, niższym niż na poziomie 50% – w wysokości dodatkowo 50% wartości subwencji.

Decyzję o wysokości zwrotu subwencji finansowej (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. miał podjąć na podstawie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej złożonego przez przedsiębiorcę w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji przedsiębiorcy. Składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca zobowiązany był potwierdzić średnią liczbę pracowników w okresie 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia niniejszej umowy. W przypadku niezłożenia przez przedsiębiorcę we wskazanym terminie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca był obowiązany zwrócić subwencję finansową w całości (§ 3 ust. 4).

Powyższe oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca zobowiązany był złożyć za pośrednictwem bankowości elektronicznej banku (§ 3 ust. 5 zd. 2).

Zgodnie z § 4 ust. 2 umowy spłata subwencji finansowej miała rozpocząć się od 13. miesiąca, licząc od pierwszego pełnego miesiąca od dnia wypłaty subwencji finansowej przedsiębiorcy. Kwota subwencji miała być spłacana w 24 równych miesięcznych ratach. Wraz z decyzją o wysokości kwoty spłaty subwencji (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. miał udostępnić przedsiębiorcy harmonogram spłaty.

W przypadku niespłacenia jakiejkolwiek raty subwencji finansowej lub jej części zgodnie z harmonogramem spłaty miały być naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia następującego po dniu wymagalności raty do dnia jej faktycznej zapłaty (§ 5 ust. 1). Opóźnienie w spłacie co najmniej dwóch rat mogło być podstawą natychmiastowego wypowiedzenia umowy przez (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W., wypowiedzenie było skuteczne w dniu udostępnienia przedsiębiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z tym wypowiedzeniem (§ 5 ust. 2). W przypadku wypowiedzenia w tym trybie umowy przedsiębiorca był zobowiązany do zwrotu pozostałej do spłaty kwoty subwencji finansowej w terminie 14 dni od daty wypowiedzenia umowy (§ 5 ust. 3).

Zgodnie z § 7 ust. 1 lit. a) umowy przedsiębiorca zobowiązał się m. in. do tego, że do momentu spłaty całości subwencji finansowej podlegającej spłacie nie rozwiąże z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, na który nastąpiła wypłata subwencji finansowej oraz umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej oraz dokona wszelkich czynności, jakie mogą okazać się wymagane przez bank tak, aby nie dać bankowi uprawnienia do wypowiedzenia którejkolwiek z tych umów.

Z kolei w § 7 ust. 4 umowy postanowiono, że w przypadku rozwiązania przez bank umowy rachunku bankowego, za pośrednictwem którego obsługiwane jest rozliczenie subwencji finansowej lub umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej albo zaprzestania świadczenia tych usług prze bank z jakiejkolwiek innej przyczyny, przedsiębiorca zobowiązany jest niezwłocznie zawrzeć z innym bankiem obsługującym program umowę rachunku bankowego (rozliczeniowego) i umowę usług bankowości elektronicznej. Po zawarciu tych umów, przedsiębiorca zobowiązany jest zawiadomić (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. o zmianie banku i zmianie numeru rachunku bankowego (rozliczeniowego).

W przypadku naruszenia przez przedsiębiorcę, któregokolwiek ze zobowiązań wymienionych w § 7 ust. 1 lit. a) – c), ust. 2 i ust. 4 umowy (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. uprawniony był do wypowiedzenia przedmiotowej umowy ze skutkiem natychmiastowym. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z tym wypowiedzeniem (§ 7 ust. 5).

Zgodnie z § 11 ust. 3 umowy (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. nie ponosił odpowiedzialności za szkodę, jakiej mógł doznać przedsiębiorca w wyniku wadliwego działania bankowości elektronicznej banku. Jednocześnie też przedsiębiorca oświadczał, że przyjął do wiadomości i zaakceptował fakt, że bank nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, jakiej mógł doznać przedsiębiorca przez brak możliwości złożenia poprzez bankowość elektroniczną wniosku o subwencję lub złożenia innych oświadczeń, jeśli spowodowane to było awarią lub inną przerwą w dostępie do bankowości elektronicznej banku.

Prawa i obowiązku stron związane z wypłaconą subwencją określone zostały także w regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym – Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm, który stanowił integralną część umowy (§ 11 ust. 4 i ust. 5).

Stosownie do § 5 regulaminu kwota stanowiąca 25% wartości subwencji była w każdym przypadku bezwarunkowo zwrotna. Mikro przedsiębiorca, który utrzymał co najmniej 100% poziomu zatrudnienia może zachować (bez obowiązku zwrotu) 75% całkowitej kwoty subwencji finansowej, a w przypadku spadku zatrudnienia o więcej niż 50%, brak obowiązku zwrotu dotyczy 25% wartości subwencji. Warunkiem częściowego zwolnienia mikro przedsiębiorcy z obowiązku zwrotu subwencji finansowej (do maksymalnie kwoty stanowiącej 75% wartości subwencji finansowej) było m. in. złożenie oświadczenia przez beneficjenta wraz załączonym dokumentem potwierdzającym stan zatrudnienia.

umowa o udzielenie subwencji finansowej wraz z załącznikiem – k. 13-22v akt, regulamin – k. 27-43 akt

W dniu 04 maja 2020 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. podjął decyzję o wypłacie (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. subwencji finansowej w kwocie 48 000 złotych. W tym samym dniu kwotę tę przekazano na rachunek bankowy (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. o numerze (...) prowadzony na jego rzecz przez (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. będący rachunkiem do rozliczania subwencji.

niesporne, a nadto: decyzja w sprawie umowy subwencji – k. 23 akt, potwierdzenie przelewu – k. 26 akt

Nie później w styczniu 2021 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. została umieszczona w wykazie opublikowanym na stronie Komisji Nadzoru Finansowego zawierającym publiczne ostrzeżenie przed nieuczciwymi przedsiębiorcami.

W związku z powyższym na podstawie art. 59 ust. 2 pkt 12 regulaminu „Otwierania, prowadzenia i zamykania zintegrowanego rachunku bankowego w (...) s.a.”, (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wypowiedział (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. umowę prowadzenia rachunku bankowego oraz umowę o świadczenie usług bankowości elektronicznej, w następstwie czego prowadzone dla tego podmiotu rachunki bankowe, w tym także rachunek o numerze (...) będący rachunkiem rozliczeniowym do umowy subwencji, zostały zamknięte z dniem 10 stycznia 2021 roku.

niesporne, a nadto: pismo (...) s.a. z siedzibą w W. z dnia 19 maja 2021 roku – k. 97 akt, pismo (...) s.a. z siedzibą w W. z dnia 26 lutego 2021 roku – k. 98 akt

W związku ze zbliżającym się terminem do złożenia oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, który upływał (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. z dniem 18 maja 2021 roku, w dniu 04 maja 2021 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. zwrócił się do (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. z prośbą o informację, w jaki sposób złożyć wniosek o częściowe umorzenie subwencji oraz na jaki numer rachunku bankowego należy dokonać spłaty pozostałej części w wypadku, w którym to bank wypowiedział umowę na prowadzenie rachunków.

W odpowiedzi na powyższe w dniu 07 maja 2021 roku wskazano (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S., że w celu rozliczenia subwencji finansowej zobowiązany jest on złożyć oświadczenie o rozliczeniu subwencji poprzez bankowość elektroniczną banku, za pośrednictwem którego zawarł umowę o udzielenie subwencji oraz że beneficjenci programu, którzy zakończyli relacje z bankiem nie mogą wnioskować o umorzenie subwencji finansowej, chyba że odnowili relację z tym lub innym uprawnionym bankiem przed rozpoczęciem biegu terminu na złożenie oświadczenia o rozliczeniu, jak też, że nieodnowienie relacji z bankiem jest podstawą do wypowiedzenia umowy subwencji finansowej.

wydruk korespondencji mailowej – k. 91-94v akt

W tej sytuacji w dniu 07 maja 2021 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. zwrócił się do (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. z zapytaniem o możliwość otworzenia nowego rachunku bankowego w celu rozliczenia się z (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. z uzyskanej subwencji. Strony korespondowały ze sobą mailowo w tej sprawie do dnia 18 maja 2021 roku, kiedy to (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. ostatecznie odmówił zawarcia nowej umowy.

niesporne, a nadto: wydruk korespondencji mailowej – k. 95-96v akt

W piśmie z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. zwrócił się do (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. z wnioskiem o umożliwienie rozliczenia subwencji finansowej poprzez (...) Bank spółkę akcyjną z siedzibą w W. lub w jakikolwiek inny sposób.

W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazano, że z przyczyn od spółki niezależnych bank prowadzący rachunek, na który została wypłacona subwencja wypowiedział spółce umowę na jego prowadzenie i mimo podjętych przez spółkę działań nie zmienił decyzji, nadto nie wyraził zamiaru ponownego zawarcia umowy o prowadzenie rachunku. W związku z powyższym spółka obecnie posiada rachunek w (...) Bank spółce akcyjnej z siedzibą w W., który także pośredniczył w udzielaniu subwencji i oferował swoim klientom ich rozliczanie.

W piśmie nie wskazano nowego numeru rachunku bankowego.

Jednocześnie (...)spółka akcyjna z siedzibą w S. oświadczył, że spełnia wszelkie przewidziane przesłanki do umorzenia subwencji, a brak pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku spowoduje wielką szkodę po stronie spółki, która dzięki pomocy postanowiła kontynuować działalność utrzymując konieczny poziom zatrudnienia.

Pismo nadano do (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. przesyłką pocztową w dniu 26 maja 2021 roku.

wniosek – k. 89, 105 akt, potwierdzenie nadania – k. 90, 106 akt

Wobec niezłożenia w wyznaczonym terminie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej decyzją z dnia 01 czerwca 2021 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. określił (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 25% w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej.

(...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. nie przyznano zwolnienia związanego z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy. W związku z powyższym w przedmiotowej decyzji wskazano, że wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu części subwencji finansowej wynosi 12 000 złotych, natomiast wartość subwencji finansowej do spłaty wynosi 36 000 złotych.

Do przedmiotowej decyzji załączono również harmonogram spłaty subwencji w 24 równych miesięcznych ratach w kwocie po 1 500 złotych każda rata. Termin płatności pierwszej raty przypadał na dzień 26 lipca 2021 roku.

decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji – k. 24 akt, harmonogram spłaty – k. 26 akt

Pismem z dnia 23 listopada 2021 roku (...) Spółka Akcyjna wezwał (...) spółkę akcyjną z siedzibą w S. do zapłaty kwoty 36 403,79 złotych, w terminie do dnia 03 grudnia 2021 roku tytułem zwrotu subwencji udzielonej na podstawie umowy numer (...) z dnia 30 kwietnia 2020 roku wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień 23 listopada 2021 roku.

wezwanie do zapłaty – k. 44 akt, potwierdzenie odbioru – k. 45-45v akt

W odpowiedzi na powyższe wezwanie (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. w piśmie z dnia 30 listopada 2021 roku odmówił spełnienia powyższego świadczenia wskazując, że na podstawie postanowień umowy numer (...)udzielona subwencja uległa w 100% umorzeniu.

pismo – k. 99 akt

W piśmie z dnia 08 grudnia 2021 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wezwał (...) spółkę akcyjną z siedzibą w S. do zapłaty kwoty 36 503,65 złotych, w tym kwoty 36 000 złotych tytułem kapitału oraz kwoty 503,65 złotych tytułem odsetek, w terminie 14 dni, pod rygorem wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym oraz skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

Pismo powyższe doręczono (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. w dniu 13 grudnia 2021 roku.

wezwanie do zapłaty przed wypowiedzeniem umowy – k. 46 akt, potwierdzenie odbioru – k. 47-47v akt

W piśmie z dnia 08 lutego 2022 roku w związku z brakiem spłaty subwencji podlegającej zwrotowi (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wypowiedział (...) spółce akcyjnej z siedzibą w S. ze skutkiem natychmiastowym umowę o udzielenie subwencji finansowej numer umową (...)z dnia 30 kwietnia 2020 roku i wezwał do zwrotu kwoty 36 964,26 złotych.

oświadczenie w przedmiocie wypowiedzenia wraz z załącznikami – k. 48-52v akt, potwierdzenie odbioru – k. 53-53v akt

W dniu 09 czerwca 2022 roku (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. wezwał (...) spółkę akcyjną z siedzibą w S. do zapłaty kwoty 38 107,38 złotych tytułem należności wynikających z umowy o udzielenie subwencji finansowej numer (...)z dnia 30 kwietnia 2020 roku, jednakże bezskutecznie.

wezwanie do zapłaty – k. 54 akt, wydruk śledzenia przesyłki k. 35-35v

(...) spółka akcyjna z siedzibą w S. został wykreślony z wykazu opublikowanego na stronie Komisji Nadzoru Finansowego zawierającym publiczne ostrzeżenie przed nieuczciwymi przedsiębiorcami.

niesporne

(...) spółka akcyjna z siedzibą w S. przy założeniu złożenia przez niego oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, w zakresie ekonomiczno – finansowym spełniał określone w umowie numer (...)i stanowiącą jej integralną część Regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich firm” warunki uzasadniające zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji.

(...) spółka akcyjna z siedzibą w S. zmniejszył zatrudnienie do jednego lub mniej pracowników w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy o subwencję, to do zwrotu pozostałaby kwota 36 000 złotych.

częściowo opinia biegłego sądowego D. D. – k. 225-245 akt

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyżej wymienionych dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony w toku postępowania, których zarówno autentyczność, jak i prawdziwość w zakresie twierdzeń w nich zawartych nie budziła wątpliwości Sądu, a zatem brak było podstaw do odmowy dania im wiary, tym bardziej, że nie były one kwestionowane w zakresie ich mocy dowodowej przez żadną ze stron.

Ustaleń faktycznych i rozstrzygnięcia kwestii spornych w sprawie Sąd dokonał ponadto częściowo na podstawie opinii biegłego sądowego D. D.. Została ona wykonana przez osobę posiadającą wiadomości specjalne w zakresie ekonomii, obejmującą analizę ekonomiczną przedsiębiorstw, badanie sprawdzań finansowych, a także wycenę przedsiębiorstw, analizę i ich ocenę finansową, a zatem uprawnioną do przeprowadzania badań i sporządzania opinii danego rodzaju.

Na podstawie przedmiotowej opinii Sąd ustalił – jednakże wyłącznie przy założeniu faktu złożenia przez pozwanego oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej – że pozwany byłby zobowiązany do zwrotu na rzecz powoda subwencji finansowej w kwocie 36 000 złotych w przypadku zmniejszenia o więcej niż 50% średniego zatrudnienia w stosunku do zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy (zwrot subwencji w 75%). Natomiast w przypadku zmniejszenia o 50%-100% średniego zatrudnienia w stosunku do zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy, ustalenie wartości kwoty podlegającej zwrotowi wymagało użycia wskazanych w umowie wzorów, które wymagały podstawienia średniej liczby pracowników, przy czym zwrot ten mógł wynosić od 0% do 50%.

Sąd nie podzielił natomiast wniosku biegłego sądowego, że w przypadku utrzymania średniego zatrudnienia w stosunku do zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy na poziomie 100% (a więc 2 pracowników), pozwany zobowiązany byłby do zwrotu subwencji w kwocie 12 000 złotych, jak bowiem wynika wprost z zapisów umowy (§ 3 ust. 1) jedynie w przypadku utrzymania średniego zatrudnienia w stosunku do zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy na poziomie wyższym niż 100%, pozwany byłby zobowiązany do zwroty jedynie 25% subwencji, co stanowiłoby kwotę 12 000 złotych, a ze zwrotu pozostałej części subwencji byłby zwolniony.

Powyższe nie miało jednakże znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wobec uznania, że pozwany nie złożył wymaganego umową oświadczenia o rozliczeniu subwencji z potwierdzeniem średniej liczby pracowników w okresie pełnych 12 miesięcy od końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy, o czym szerzej w poniższej części uzasadnienia.

Sąd nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego sądowego na fakt sytuacji finansowej pozwanego w dniu zawarcia umowy o udzielenie subwencji finansowej i w dniu jej wypowiedzenia, albowiem okoliczności te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś odnośnie do faktu aktualnej sytuacji finansowej pozwanego – jako taka również nie miała ona znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (co do zasady i wysokości), dowód ten Sąd uznał przy tym za zbędny, pozwany przedłożył bowiem w ramach postępowania o zwolnienie od kosztów sądowych dokumentację finansową, która była już przedmiotem oceny w ramach tego postępowania incydentalnego i którą ponownie Sąd był władny samodzielnie poddać analizie pod kątem spełnienia przez pozwanego przesłanek z art. 320 k.p.c.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 08 listopada 2023 roku Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 4 k.p.c. pominął dowód z przesłuchania stron, albowiem osoby uprawnione do ich reprezentowania, mimo prawidłowego wezwania, nie stawiły się i nie usprawiedliwiły swojej nieobecności.

W ocenie Sądu powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

W niniejszej sprawie powód (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. kwoty 38 898,39 złotych wraz z odsetkami ustawowymi na opóźnienie liczonymi od kwoty 36 000 złotych za okres od dnia 17 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty, a także kosztów procesu – tytułem zwrotu udzielonej subwencji (w zakresie kwoty 36 000 złotych) oraz tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od tej kwoty za okres od dnia 09 marca 2022 roku do dnia 16 sierpnia 2022 roku (w zakresie kwoty 2 898,39 złotych).

Kwestionując żądanie pozwu pozwany (...) spółka akcyjna z siedzibą w S. podnosił, że spełniał wszystkie wymogi co do pełnego umorzenia subwencji, a umowa została przez powoda wypowiedziana bezpodstawnie. Pozwany powoływał się na fakt, że z przyczyn niezależnych od niego bank, który prowadził dla pozwanego rachunek, a na który to rachunek została wypłacona subwencja wypowiedział pozwanemu umowę o prowadzenie tegoż rachunku. Z wyjątkiem przedmiotowej zmiany rachunku, pozwany zaś spełnił inne wymogi przewidziane umową, w tym utrzymał deklarowany stan zatrudnienia, stąd też w jego ocenie żądanie powoda co do zwrotu wypłaconej subwencji jest nieuzasadnione. Pozwany zarzucił nadto, że żądanie powoda nie zasługuje na ochronę z uwagi na treść art. 5 k.c., gdyż jedyną przyczyną odmowy umorzenia subwencji była niezawiniona przez spółkę zmiana rachunku bankowego. Nadto na wypadek uwzględnienia powództwa, pozwany wniósł o rozłożenie płatności na raty w kwocie po 1 000 złotych miesięcznie do czasu pełnej spłaty zasądzonego roszczenia.

Poza sporem pozostawało, że strony zawarły w dniu 30 kwietnia 2020 roku umowę numer (...) o udzielenie przez powoda na rzecz pozwanego w związku z pandemią Covid-19 w ramach programu rządowego – Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm subwencji finansowej w kwocie 48 000 złotych, która to subwencja została pozwanemu wypłacona w dniu 04 maja 2020 roku we wnioskowanej kwocie. Nie była przy tym sporna treść zawartej umowy, jak również stanowiącego jej integralną część Regulaminu, z których wynikało, że obsługa subwencji, w tym czynności związane z jej rozliczaniem, odbywać się będą poprzez bankowość elektroniczną. Jednocześnie pozwany, co także niesporne, zobowiązał się m. in. do tego, że do momentu spłaty całości subwencji finansowej podlegającej spłacie nie rozwiąże z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, na który nastąpiła wypłata subwencji finansowej oraz umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej oraz dokona wszelkich czynności, jakie mogą okazać się wymagane przez bank tak, aby nie dać bankowi uprawnienia do wypowiedzenia którejkolwiek z tych umów (§ 7 ust. 1 umowy) oraz że w przypadku rozwiązania przez bank umowy rachunku bankowego, za pośrednictwem którego obsługiwane było rozliczanie subwencji finansowej lub umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej albo zaprzestania świadczenia tych usług przez bank z jakiejkolwiek innej przyczyny, przedsiębiorca zobowiązany był niezwłocznie zawrzeć z innym bankiem obsługującym program, umowę rachunku bankowego (rozliczeniowego) i umowę usług bankowości elektronicznej. Po zawarciu tychże umów, przedsiębiorca był natomiast zobowiązany zawiadomić powoda o zmianie banku i zmianie numeru rachunku bankowego (rozliczeniowego). Poza sporem było także i to, że w związku z umieszczeniem pozwanego przez Komisję Nadzoru Finansowego na wykazie mającym ostrzegać przed nieuczciwymi przedsiębiorcami (co w późniejszym czasie okazało się niezasadne), (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. prowadzący dla pozwanego na potrzeby rozliczenia subwencji rachunek bankowy dokonał jego zamknięcia w dniu 10 stycznia 2021 roku (k. 98 akt). Wreszcie niesporne było również, że pozwany nie złożył powodowi oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej poprzez bankowość elektroniczną stosownie do postanowień § 3 ust. 4 umowy.

Kwestią sporną, a przez to wymagająca rozstrzygnięcia pozostawało zatem, czy w okolicznościach niniejszej sprawy powód mógł dokonać wypowiedzenia umowy pozwanemu, jak również, czy w związku z tym uprawniony był żądać od niego zwrotu wypłaconej subwencji, a jeśli tak – w jakiej części.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że strony łączyła umowa, na podstawie której powód zobowiązał się przekazać pozwanemu świadczenie pieniężne (subwencję finansową), a pozwany zobowiązał się do jego wykorzystania w określony sposób oraz jego zwrotu w całości lub części, na przewidzianych w umowie warunkach. Powód wywiązał się ze swojego zobowiązania do przekazania subwencji, co nastąpiło na rachunek bankowy pozwanego w dniu 04 maja 2020 roku, zaś w procesie domagał się wykonania zobowiązania pozwanego do zwrotu jej części.

Jak wynikało z przeprowadzonych w sprawie dowodów, w § 3 umowy z dnia 30 kwietnia 2020 roku zostały określone wypadki, w których udzielona przez powoda subwencja finansowa podlega zwrotowi i przesłanki, od których zależy, jaka jej część objęta będzie obowiązkiem zwrotu. Jednocześnie w § 3 ust. 4 i § 4 ust. 2 umowy przewidziano, że podstawą zwrotu będzie „decyzja” powoda „o wysokości zwrotu subwencji finansowej”, która miała stanowić oświadczenie woli powoda określające wysokość zwrotu subwencji finansowej od danego jej beneficjenta. Z zawartego w umowie oświadczenia wynikało przy tym, że pozwany na dzień składania wniosku o udzielenie subwencji był mikro przedsiębiorcą, dlatego w zakresie obowiązku zwrotu subwencji dotyczyły go zapisy zawarte w § 3 ust. 1 umowy. Zgodnie zaś z tym postanowieniem otrzymana przez przedsiębiorcę będącego mikro przedsiębiorcą subwencja finansowa miała podlegać zwrotowi w przypadku (…) prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej (co w niniejszej sprawie miało miejsce):



w kwocie stanowiącej 25% przyznanej subwencji finansowej bezwarunkowo,



w przypadku utrzymania średniej liczby pracowników w okresie 12 pełnych miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy na poziomie: wyższym niż 100% – w wysokości dodatkowo 0% kwoty subwencji, od 50% do 100% – w wysokości dodatkowo od 0% do 50% kwoty subwencji – proporcjonalnie do skali redukcji zatrudnienia według wskazanego w umowie wzoru, niższym niż na poziomie 50% – w wysokości dodatkowo 50% wartości subwencji.

Jednocześnie decyzję o wysokości zwrotu subwencji finansowej powód miał podjąć na podstawie oświadczenia pozwanego o rozliczeniu subwencji finansowej, złożonego przez niego w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji przedsiębiorcy (w niniejszej sprawie – do dnia 18 maja 2021 roku). Oświadczenie to przedsiębiorca zobowiązany był złożyć za pośrednictwem bankowości elektronicznej (§ 3 ust. 5 zd. 2). W przypadku zaś niezłożenia przez przedsiębiorcę we wskazanym terminie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej przedsiębiorca był obowiązany zwrócić subwencję finansową w całości (§ 3 ust. 4). Umowa przewidywała również, że składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej pozwany zobowiązany był potwierdzić średnią liczbę pracowników w okresie 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia niniejszej umowy.

Zgodnie z § 7 ust. 1 lit. a) umowy przedsiębiorca zobowiązał się m. in. do tego, że do momentu spłaty całości subwencji finansowej podlegającej spłacie nie rozwiąże z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, na który nastąpiła wypłata subwencji finansowej oraz umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej oraz dokona wszelkich czynności, jakie mogą okazać się wymagane przez bank tak, aby nie dać bankowi uprawnienia do wypowiedzenia którejkolwiek z tych umów.

Z kolei w § 7 ust. 4 umowy postanowiono, że w przypadku rozwiązania przez bank umowy rachunku bankowego, za pośrednictwem którego obsługiwane jest rozliczenie subwencji finansowej lub umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej albo zaprzestania świadczenia tych usług prze bank z jakiejkolwiek innej przyczyny, przedsiębiorca zobowiązany jest niezwłocznie zawrzeć z innym bankiem obsługującym program umowę rachunku bankowego (rozliczeniowego) i umowę usług bankowości elektronicznej. Po zawarciu tych umów, przedsiębiorca zobowiązany jest zawiadomić (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. o zmianie banku i zmianie numeru rachunku bankowego (rozliczeniowego).

W przypadku naruszenia przez przedsiębiorcę, któregokolwiek ze zobowiązań wymienionych w § 7 ust. 1 lit. a) – c), ust. 2 i ust. 4 umowy powód uprawniony był do wypowiedzenia przedmiotowej umowy ze skutkiem natychmiastowym. W takim przypadku subwencja finansowa miała stać się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy oświadczenia o wypowiedzeniu umowy w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z tym wypowiedzeniem (§ 7 ust. 5).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że niezależnie od spełnienia przez pozwanego jakichkolwiek warunków uzasadniających zwolnienie go od obowiązku zwrotu subwencji w związku z utrzymaniem lub nie średniego zatrudnienia (o czym poniżej), z postanowień łączącej go z powodem umowy wynikało, że pozwany prowadząc działalność gospodarczą w okresie dwunastu miesięcy od dnia przyznania mu subwencji bezwarunkowo, a więc w każdym przypadku, zobowiązany jest zwrócić powodowi 25% wypłaconej subwencji, a zatem kwotę 12 000 złotych. Nie jest zatem tak, wbrew twierdzeniom pozwanego, że mógłby zostać on zwolniony od obowiązku zwrotu otrzymanej subwencji w całości, a zatem w każdym przypadku roszczenie powoda w zakresie kwoty 12 000 złotych było uzasadnione w oparciu o treść § 3 ust. 1 lit. b) tiret pierwszy (i). Powyższe znajduje potwierdzenie także w stanowiącym integralną część umowy regulaminie, w tym załączniku numer 2 (k. 40 akt), w którym wskazano wprost, że kwota stanowiąca 25% wartości subwencji jest w każdym przypadku bezwarunkowo zwrotna, warunkiem zaś częściowego zwolnienia mikro przedsiębiorcy z obowiązku zwrotu subwencji finansowej (do maksymalnie kwoty stanowiącej 75% wartości subwencji finansowej) jest m. in. złożenie oświadczenia przez beneficjenta wraz załączonym dokumentem potwierdzającym stan zatrudnienia (k. 29v akt).

Natomiast co do pozostałej części subwencji, zakres zwrotu uzależniony był od zwiększenia, utrzymania bądź też zmniejszenia stanu średniego zatrudnienia w okresie pełnych 12 miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia niniejszej umowy. I tak, jeżeli średnie zatrudnienie w stosunku do zatrudnienia wskazanego w umowie zwiększyłoby się, to pozwany nie musiałby zwracać pozostałej części subwencji (przysługiwałoby mu zwolnienie w wysokości 75% wartości subwencji, tj. w niniejszej sprawie 36 000 złotych). Gdyby zaś średnie zatrudnienie zmniejszyło się o więcej niż 50% – zobowiązany byłby do zwrotu subwencji dodatkowo o 50% subwencji (24 000 złotych, czyli razem 36 000 złotych). Natomiast w przypadku gdyby średnie zatrudnienie zmniejszyło się o 50%-100% – zobowiązany byłby do zwrotu subwencji dodatkowo o 0-50% wartości subwencji, przy czym wartość ta była wynikiem podstawienia do wzoru zawartego w umowie danych, w tym średniej liczby pracowników przez okres pełnych 12 miesięcy od końca miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę złożenia wniosku.

Należało jednakże zauważyć, że zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji (w wysokości maksymalnie 75%) mogło być pozwanemu przyznane wyłącznie w sytuacji złożenia przez niego za pośrednictwem bankowości elektronicznej oświadczenia o rozliczeniu subwencji, w tym zawierającego dane wyraźnie wskazane w § 3 ust. 4 umowy, zgodnie z którym składając oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej pozwany zobowiązany był potwierdzić średnią liczbę pracowników w okresie 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia niniejszej umowy.

W przedmiotowej sprawie subwencję wypłacono pozwanemu w dniu 04 maja 2020 roku, a zatem termin na złożenie powyższego oświadczenia przypadał pozwanemu w okresie od dnia 04 maja 2021 roku do dnia 18 maja 2021 roku (oświadczenie należało złożyć w terminie 10 dni roboczych od upływu 12 miesięcy liczonych od dnia wypłaty subwencji przedsiębiorcy). Jak zaś wynika z przeprowadzonych w sprawie dowodów pozwany w powyższym terminie nie złożył powodowi oświadczenia, o jakim mowa powyżej. Sąd miał przy tym na uwadze, że pozwany przedłożył do akt sprawy pismo z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” – nadane do powoda przesyłką pocztową w dniu 26 maja 2021 roku – z wnioskiem o umożliwienie rozliczenia subwencji finansowej poprzez (...) Bank spółkę akcyjną z siedzibą w W., w którym pozwany wówczas posiadał rachunek, a który to bank także pośredniczył w udzielaniu subwencji i oferował swoim klientom ich rozliczanie. Jednocześnie pozwany w tym piśmie oświadczył, że „spełnia wszelkie przewidziane przesłanki do umorzenia subwencji, a brak pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku spowoduje wielką szkodę po stronie spółki, która dzięki pomocy postanowienia kontynuować działalność utrzymując konieczny poziom zatrudnienia”.

Mając na uwadze treść powyższego pisma rozważyć należało, czy mogło ono zostać uznane za oświadczenie o rozliczeniu subwencji, o jakim mowa w § 3 ust. 4 umowy. Nie było przy tym wątpliwości, że pismo to nie zostało złożone tak jak wymagała tego umowa, tj. za pośrednictwem bankowości elektronicznej, okoliczności tej pozwany nie wykazał, a powód jej zaprzeczał, co dodatkowo potwierdza fakt dołączenia potwierdzenia nadania tego oświadczenia do powoda przesyłką pocztową w dniu 26 maja 2021 roku. Abstrahując w tym miejscu od oceny należytej staranności pozwanego w zachowaniu terminu do nadania tego pisma, jak też i konsekwencji jego złożenia po terminie (który upływał z dniem 18 maja 2021 roku), to najistotniejsze jest, że jego treść w żadnej mierze nie mogła zostać uznana za oświadczenie o rozliczeniu subwencji, o jakim mowa w § 3 ust. 4 umowy. Umowa łącząca strony nie wskazywała żadnych szczegółowych danych, jakie oświadczenie takie powinno zawierać, poza jedną daną wskazaną wprost w § 3 ust. 4, tj. informacją potwierdzającą średnią liczbę pracowników w okresie 12 miesięcy od końca miesiąca poprzedzającego dzień zawarcia niniejszej umowy. Pismo pozwanego z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” z całą pewnością zaś informacji takiej nie zawierało, a była ona kluczowa – od niej bowiem zależał procentowy zakres zwolnienia ze zwrotu subwencji. Zawarte w piśmie pozwanego z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” niejako mimochodem i lakoniczne stwierdzenie, że „brak pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku (o rozliczenie subwencji poprzez nowy bank, przyp. mój) spowoduje wielką szkodę po stronie spółki, która dzięki pomocy postanowiła kontynuować działalność utrzymując konieczny poziom zatrudnienia” w żadnej mierze nie pozwala bowiem na ocenę, jakie było średnie zatrudnienie w badanym okresie u pozwanego, czy był to poziom wyższy (niż przy zawarciu umowy), taki sam, jak przy zawarciu umowy, czy niższy (niż przy zawarciu umowy) i o ile, a w konsekwencji nie pozwalała na ustalenie, że z tych względów pozwanemu przysługiwało jakiekolwiek zwolnieniem, a jeśli tak – w jakiej wysokości. Przedmiotową daną należało bowiem podstawić do wskazanego w umowie wzoru matematycznego i za jego pomocą ustalić procentowy zakres zwolnienia danego beneficjenta z obowiązku zwrotu subwencji finansowej. Zważyć przy tym należało, że umowa, której postanowienia pozwanemu winny być znane, wprost posługiwała się pojęciem średniego zatrudnienia, a nie pojęciami „deklarowane zatrudnienie”, czy „konieczny poziom zatrudnienia”. Pojęcia te, tj. te, którymi operował pozwany, dla rozliczenia subwencji finansowej nie miały żadnego znaczenia, zaś rolą powoda z całą pewnością nie było domyślanie się, czy jest to równoznaczne z utrzymaniem przez pozwanego średniego poziomu zatrudnienia ani też na jakim poziomie. Co więcej, pozwany nie złożył przedmiotowego oświadczenia z informacją o średnim zatrudnieniu we wskazanym okresie także w toku procesu, w tym po opinii biegłego sądowego, który wprost wskazał, że jakkolwiek strony procesu zgodne są ogólnie co do tego, że pozwany utrzymał zatrudnienie, ale brak jest podstaw do ustalenia, że średnie zatrudnienie pracowników w okresie pełnych 12 miesięcy kalendarzowych w stosunku do stanu zatrudnienia na koniec miesiąca kalendarzowego poprzedzającego datę zawarcia umowy zostało utrzymane, czy nie zostało utrzymane (i o ile). Zatem sama treść pisma pozwanego z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” nie pozwalała na uznanie, że zawierało ono wymagane umową oświadczenie o rozliczeniu subwencji. Jednocześnie mimo powyższego, pozwany nie przedłożył, nawet w toku procesu, żadnych innych dowodów świadczących o średnim zatrudnieniu w spornym okresie, a to pozwanego po myśli art. 6 k.c. obciążał w tym zakresie ciężar dowodu w wykazaniu, jakie było owo średnie zatrudnienie w określonym w umowie okresie, skoro z faktu tego pozwany chciał wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne – umorzenie przyznanej mu subwencji finansowej. Sąd miał przy tym na uwadze, że otrzymana przez pozwanego subwencja finansowa była wypłacana ze środków publicznych, a zatem obowiązek ich zwrotu i skrupulatnego rozliczenia się ma szczególne znaczenie, zaś warunki tego rozliczenia są takie same dla wszystkich beneficjentów. Jednocześnie były one – z uwagi na sytuację pandemiczną – na tyle mało sformalizowane, bo wymagały jedynie oświadczenia z informacją o średnim zatrudnieniu we wskazanym okresie, że nie sposób uznać, mając na uwadze także określoną przez pozwanego w umowie liczbę pracowników, że pozwany – podmiot będący spółką akcyjną mógłby mieć jakieś trudności z jego sformułowaniem. Niezachowanie nienależytej staranności przez pozwanego, zwłaszcza w zakresie treści tego oświadczenia, jak też i terminu jego złożenia (pismo opatrzone jest datą 18 maja 2021 roku, zaś nadane zostało dopiero w dniu 26 maja 2021 roku, a więc ponad tydzień od upływu wyznaczonego terminu), nie może przy tym pozostać niezauważone przez Sąd i niewątpliwie rzutuje na ocenę podniesionego przez pozwanego zarzutu z art. 5 k.c., o czym szerzej poniżej.

Odnosząc się natomiast do faktu, że oświadczenie to nie zostało złożone przez bankowość elektroniczną (okoliczności tej pozwany nie wykazał, a powód jej zaprzeczał, co dodatkowo potwierdza fakt dołączenia potwierdzenia nadania tego oświadczenia do powoda przesyłką pocztową w dniu 26 maja 2021 roku) i przyczyn zaistniałego stanu rzeczy oraz konsekwencji wskazać należy, co następuje.

Jak wynikało z przeprowadzonych w sprawie dowodów w związku z umieszczeniem pozwanego przez Komisję Nadzoru Finansowego na wykazie mającym ostrzegać przed nieuczciwymi przedsiębiorcami (co w późniejszym procesie okazało się niezasadne, aczkolwiek pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy), (...) spółka akcyjna z siedzibą w W. prowadzący dla pozwanego na potrzeby rozliczenia przedmiotowej subwencji rachunek bankowy dokonał w dniu 10 stycznia 2021 roku jego zamknięcia i rozwiązał umowę o świadczenie usług bankowości elektronicznej.

Zgodnie z § 7 ust. 4 umowy w przypadku rozwiązania przez bank umowy rachunku bankowego, za pośrednictwem którego obsługiwane jest rozliczenie subwencji finansowej lub umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej albo zaprzestania świadczenia tych usług przez bank z jakiejkolwiek innej przyczyny, przedsiębiorca zobowiązany jest niezwłocznie zawrzeć z innym bankiem obsługującym program umowę rachunku bankowego (rozliczeniowego) i umowę usług bankowości elektronicznej. Po zawarciu tych umów, przedsiębiorca zobowiązany jest zawiadomić (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W. o zmianie banku i zmianie numeru rachunku bankowego (rozliczeniowego).

A zatem w tej sytuacji w myśl postanowień łączącej strony umowy pozwany zobowiązany był zawrzeć niezwłocznie (a więc bez zbędnej zwłoki) umowy o prowadzenie rachunku bankowego i świadczenie usług bankowości elektronicznej z innym bankiem obsługującym program (np. (...) Bank spółką akcyjną z siedzibą w W., z którym taką umowę powód zawarł w późniejszym okresie), a następnie powiadomić powoda o zmianie banku i zmianie numeru rachunku bankowego.

Tymczasem bezspornie pozwany powyższego obowiązku nie wykonał, nie wykazał bowiem, że zawarł niezwłocznie po rozwiązaniu z nim umowy przez (...) spółkę akcyjną z siedzibą w W., co miało miejsce w styczniu 2021 roku, umowy rachunku bankowego i o świadczenie usług bankowości elektronicznej z innym bankiem i że zawiadomił o tym powoda. Jednocześnie pozwany nie wykazał, że były jakiegokolwiek ku temu przeszkody, tym bardziej, że podjął działania związane z rozwiązaniem problemu braku dostępu do bankowości elektronicznej w istocie dopiero w momencie, jak swój bieg rozpoczął termin do złożenia oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, czyli dopiero w maju 2021 roku. Nie wykazał przy tym, poza kontaktami z (...) spółką akcyjną z siedzibą w W., by miał jakiekolwiek trudności z zawarciem umów z innym uprawnionymi bankami, tym bardziej, że w piśmie z datą w nagłówku „dnia 18 maja 2021 roku” pozwany wskazał, że ma obecnie rachunek bankowy prowadzony w (...) Bank spółce akcyjnej z siedzibą w W. (aczkolwiek nie wskazał jego numeru). Pozwany nie przedłożył w szczególności żadnych dokumentów, z których wynikałoby, kiedy i do kogo się zwracał, jak również w jaki sposób rozpatrzono jego wniosek. W tej sytuacji Sąd nie miał podstaw do przyjęcia, ze czynności takie – w odpowiednim czasie pozwany podjął. A skoro tak, to należało uznać, że również i w tym zakresie pozwany niewłaściwie wykonywał zawartą z powodem umowę. Pozwany nie wykazał przy tym, kiedy umowę z nowym bankiem zawarł, niemniej jednak pozwany jako spółka prawa handlowego był zobowiązany posiadać rachunek bankowy, a zatem przyjąć należało, że umowę tę zawarł najpóźniej w związku z zamknięciem rachunków bankowych w (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W., nic nie stało więc na przeszkodzie, by zawiadomić tak jak tego wymagała umowa o powyższym powoda i złożyć oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej w terminie, o prawidłowej treści, za pośrednictwem (...) Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W.. Niezależnie bowiem od przyczyny zamknięcia rachunku bankowego w (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W., jak i rozwiązania przez ten bank z pozwanym umowy o świadczenie usług bankowości elektronicznej, zachowanie pozwanego w takiej sytuacji określał wprost § 7 ust. 4 umowy. Gdyby zaś pozwany od stycznia 2021 roku bez zbędnej zwłoki podjął wskazane tam działania – zawarł umowę o prowadzenie rachunku bankowego i świadczenie usług bankowości elektronicznej z innym niż (...) spółką akcyjną z siedzibą w W. uprawnionym bankiem (a pozwany nie wykazał, by ku temu były jakieś przeszkody) i zachował procedurę zawiadomienia powoda, nie byłoby przeszkód, by złożyć poprzez bankowość elektroniczną tego nowego banku oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej (z wymaganą informacją o średnim zatrudnieniu), skoro termin do jego złożenia upływał dopiero z dniem 18 maja 2021 roku.

Natomiast w tej sytuacji, kiedy to pozwany wbrew postanowieniom umowy nie złożył oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej – ani w wymagany sposób (bankowość elektroniczna) ani o wymaganej treści (brak oświadczenia o średnim zatrudnieniu we wskazanym w umowie okresie) ani w wymaganym terminie, powód był uprawniony żądać zwrotu subwencji finansowej w całości, a więc w kwocie 48 000 złotych (§ 3 ust. 4). Powód był uprawniony także w związku z naruszeniem obowiązków wskazanych w § 7 ust. 3 umowy wypowiedzieć pozwanemu umowę ze skutkiem natychmiastowym (§ 7 ust. 4) i w żadnej mierze nie był zobowiązany do samodzielnego ustalania danych niezbędnych do zastosowania wobec beneficjenta zwolnień z obowiązku zwrotu subwencji.

Mimo powyższego (tj. niezłożenia w wyznaczonym terminie oświadczenia o rozliczeniu subwencji) w decyzji z dnia 01 czerwca 2021 roku powód określił pozwanemu zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 25% uwzględniając, że pozwany w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej prowadził działalność gospodarczą. Do przedmiotowej decyzji załączono wymagany umową harmonogram spłaty subwencji z dnia 01 czerwca 2021 roku, zgodnie z którym pozwany zobowiązany był do zapłaty na rzecz powoda kwoty 36 000 złotych, płatnej w 24 równych miesięcznych ratach w kwocie po 1 500 złotych każda rata. Jak wynikało natomiast z akt sprawy pozwany żadnej raty na rzecz powoda nie uiścił, i to mimo wezwań, co skutkowało złożenie przez powoda w piśmie z dnia 08 lutego 2022 roku wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowym umowy o udzielenie subwencji finansowej numer (...) z dnia 30 kwietnia 2020 roku w oparciu o § 5 ust. 2 umowy, zgodnie z którym opóźnienie w spłacie co najmniej dwóch rat mogło być podstawą natychmiastowego wypowiedzenia umowy przez powoda. Z kolei zgodnie z § 5 ust. 3 w przypadku wypowiedzenia umowy przedsiębiorca zobowiązany był zwrócić pozostałą do spłaty kwotę subwencji finansowej w terminie 14 dni od daty wypowiedzenia umowy.

Reasumując, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy z uwagi na niezłożenie przez pozwanego oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej (z wymaganymi danymi) za pośrednictwem bankowości elektronicznej w wyznaczonym terminie, powód uprawniony był – zgodnie z zapisami umowy – do domagania się od pozwanego zwrotu całej kwoty subwencji (48 000 złotych), a więc tym bardziej – uzasadnione było żądanie od pozwanego zwrotu kwoty 36 000 złotych (powód przyznał pozwanemu bowiem zwolnienie w wysokości 25% za prowadzenie w okresie 12 miesięcy działalności gospodarczej), jak też był uprawniony do wypowiedzenia umowy o udzielenie subwencji finansowej w związku z brakiem uregulowania co najmniej 2 rat. Mając na względzie powyższe Sąd uznał za uzasadnione żądanie powoda w zakresie kwoty 36 000 złotych. W konsekwencji za uzasadnione Sąd uznał również żądanie powoda w zakresie kwoty 2 898,39 złotych tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od tej kwoty za okres od dnia 09 marca 2022 roku do dnia 16 sierpnia 2022 roku.

Odnosząc się natomiast do podniesionego przez pozwanego zarzutu naruszenia przez powoda art. 5 k.c., to Sąd nie znalazł w sprawie podstaw do jego uwzględnienia. Zgodnie z tym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Powyższy przepis jest najważniejszym z przepisów zawierających tzw. klauzule generalne. Stanowi on, że treść (granice) wszystkich uprawnień materialnego prawa cywilnego określają nie tylko normy prawne tworzące poszczególne uprawnienia, ale także zasady współżycia społecznego i społeczno – gospodarcze przeznaczenie danego prawa. Ujęte w tym przepisie społeczno – gospodarcze przeznaczenie prawa i zasady współżycia społecznego należy traktować jako normy społeczne ogólne odnoszące się do wszystkich możliwych przypadków, gdy powoływanie się na prawo podmiotowe nie stanowi jego wykonywania, lecz jego nadużywanie, które nie jest społecznie aprobowane i w związku z tym nie korzysta z ochrony prawnej. Wynikający z art. 5 k.c. zakaz nadużywania prawa podmiotowego daje wprawdzie możliwość korygowania obowiązującego prawa przedmiotowego zgodnie ze standardami wyznaczonymi przez społeczne wartości i normy moralne akceptowane w społeczeństwie, niemniej jednak przepis ten ma charakter wyjątkowy i może być zastosowany tylko po wykazaniu wyjątkowych okoliczności (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 07 lutego 2007 roku, sygn. akt III CSK 208/06). Z istnienia zaś domniemania, że korzystający z prawa podmiotowego postępuje zgodnie z zasadami współżycia społecznego wynika, iż ciężar dowodu wykazania istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających ten zarzut spoczywa na tym, kto ten zarzut podnosi (tak Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 lutego 2012 roku, sygn. akt I ACa 19/2012).

Pozwany zdaniem Sądu okoliczności tego rodzaju nie wykazał. W sprawie wywodził on, że jedyną przyczyną odmowy umorzenia subwencji przez powoda była niezawiniona przez samego pozwanego zmiana numeru rachunku bankowego, do której doszło wskutek wypowiedzenia umowy o prowadzenie rachunków w następstwie bezpodstawnej oceny ryzyka działalności pozwanej dokonanej przez Komisję Nadzoru Bankowego. Powyższe nie było w sprawie kwestią sporną, powód nie negował, że bank wypowiedział umowę z przyczyn nienależnych od samego pozwanego. Wskazać jednakże należy, że o ile za to pozwany odpowiedzialności nie ponosi, to nienależycie wykonał on umowę w tym zakresie, w którym zaniechał niezwłocznego zawarcia umowy o prowadzenie rachunku z innym bankiem, a także, że nie powiadomił powoda o zmianie banku i prowadzonym na potrzeby rozliczenia subwencji rachunku. W tej sytuacji pozwany nie może zarzucać, że powód wykazał się niezrozumieniem sytuacji, to pozwany zaniechał właściwych działań, a bynajmniej nie wykazał w procesie, ażeby takie działania we właściwym czasie podjął. Dodatkowo niezależnie od powyższego nawet w trakcie procesu, nawet po opinii biegłego sądowego, pozwany w dalszym ciągu nie złożył wymaganego – choćby w zakresie treści – oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej, w oparciu o które – uwzględniając całokształt powyższych okoliczności – możliwe byłoby ustalenie rozmiaru zwolnienia pozwanego od obowiązku zwrotu subwencji. Abstrahując zatem od przyczyny – niezawinionej przez pozwanego – zamknięcia dotychczasowego rachunku bankowego, pozwany zaniechał niezwłocznych działań wymaganych od niego umową w takiej sytuacji, jak też nie złożył jedynego wymaganego od niego oświadczenia (o rozliczeniu subwencji), nie polega więc na prawdzie twierdzenie pozwanego, że przyczyną nieumorzenia subwencji (przy czym w części, w żadnym wypadku w całości) była zmiana rachunku bankowego. Przyczyną tą było zaniechanie po stronie pozwanego zawarcia niezwłocznie umowy z innym bankiem i niezłożenie oświadczenia o rozliczeniu subwencji finansowej o wskazanej treści, w uzgodnionym terminie i formie. Jak już wskazano powyżej, subwencja finansowa była wypłacana przedsiębiorcom ze środków publicznych, a to wymaga szczególnej kontroli ich wydatkowania, skrupulatnego ich rozliczenia na uzgodnionych zasadach, także w zakresie formy i terminu, określonych w umowie wobec wszystkich podmiotów, które z nich korzystają.

Uwzględniając powyższe wskazać należy, że Sąd nie dopatrzył się na gruncie niniejszej sprawy istnienia okoliczności rażących i nieakceptowanych, które świadczyłyby o naruszeniu zasad współżycia społecznego i uzasadniałyby odmowę ochrony prawnej roszczenia powoda w oparciu o normę wynikającą z art. 5 k.c.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że pozwany – jeżeli uważa, że to wskutek działania Komisji Nadzoru Bankowego poniósł szkodę (nie uzyskał umorzenia subwencji finansowej) – nie jest pozbawiony dochodzenia swoich roszczeń na drodze sądowej w ramach odrębnego procesu.

Natomiast odnośnie do wniosku pozwanego o rozłożenie świadczenia na raty, to zgodnie z treścią art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub o opróżnienie pomieszczenia – wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego świadczenia.

W niniejszej spawie pozwany wniosek w tym zakresie uzasadnił trudną sytuacją finansową wskazując, że jednorazowa zapłata zasądzonego świadczenia spowodowałaby utratę przez niego płynności finansowej.

Rozłożenie na raty świadczenia pieniężnego zależy od zaistnienia szczególnie uzasadnionego wypadku po stronie dłużnika. Z tego typu sytuacją mamy zaś do czynienia, gdy ze względu na stan majątkowy, rodzinny, czy zdrowotny spełnienie przez niego świadczenia w sposób jednorazowy w pełnej wysokości i od razu byłoby niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Nadto, zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą dotyczącą tej materii, powinność wykazania okoliczności przemawiających za zastosowaniem powyżej wskazywanego przepisu spoczywa na osobie obowiązanej. Stąd zachodzi konieczność wykazania przez dłużnika, że realnie będzie dysponować środkami, które mimo trudności, o których była mowa wyżej umożliwią wykonanie zmodyfikowanego obowiązku w sposób odczuwalny ekonomicznie przez wierzyciela. W przeciwnym razie, jeżeli okoliczności sprawy nie wskazują na istnienie po stronie dłużnika woli dobrowolnej spłaty zadłużenia, a jedynie na chęć odłożenia w czasie konieczności wykonania zobowiązania, omawiana norma prawna nie będzie miała zastosowania. Podobna sytuacja zaistnieje w razie braku po stronie pozwanej jakiejkolwiek aktywności w ratalnej spłacie zadłużenia.

Sama trudna sytuacja ekonomiczna strony nie jest wystarczająca do zastosowania dyspozycji przepisu art. 320 k.p.c. Jest to tylko jedna z okoliczności, które mają znaczenie dla oceny tego, czy występuje „szczególnie uzasadniony wypadek” w rozumieniu art. 320 k.p.c., nie jest to jednak okoliczność, która ex lege implikuje zastosowanie tej instytucji. Przeciwnie, zła sytuacja finansowa pozwanego powinna – co do zasady – przemawiać za odstąpieniem od rozłożenia świadczenia na raty, gdyż z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, a tylko odroczy uzyskanie przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego.

Nawet jeśli by przyjąć, że trudna sytuacja, w której pozwany się aktualnie znajduje stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, to zdaniem Sądu pozwany w sprawie niniejszej nie wykazał, że będzie w stanie spłacać należne powodowi raty. Uwzględnienie wniosku dłużnika jest racjonalne, gdy dłużnik wykaże, że dysponować będzie środkami umożliwiającymi wykonanie tak zmodyfikowanego obowiązku w sposób odczuwalny ekonomicznie przez wierzyciela. W przeciwnym razie bowiem ani on sam nie odczuje ulgi ani wierzyciel nie zostanie należycie zaspokojony, a wszystko zakończy się i tak postępowaniem egzekucyjnym. W ocenie Sądu nie zachodził w niniejszej sprawie szczególnie uzasadniony przypadek, niezależnie zaś od tego dłużnik nie wykazał możliwości realnego zaspokojenia wierzyciela – mając na uwadze dokumentację przedłożoną do akt sprawy skutkującą częściowe zwolnienie pozwanego od kosztów sądowych, a z której wynikało, że pozwany ponosi w prowadzonej działalności gospodarczej straty, zaś stan jego środków w kasie wynosi 0 złotych, a nadto z uwagi na nieskładanie deklaracji vat przez trzy kolejne miesiące został wykreślony z rejestru podatników vat. Pozwany mimo tego, że był w procesie reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego nie przejawił w jego toku inicjatywy w wykazaniu aktualnych na dzień zamknięcia rozprawy danych, zaś rolą Sądu (ani ewentualnie biegłego sądowego) nie jest poszukiwanie za stronę dowodów na poparcie jej twierdzeń i wniosków.

Mając na uwadze całokształt powyższych rozważań Sąd na podstawie art. 353 ¹ k.c. w zw. z § 3 ust. 4 i ust. 5, § 5 i § 7 umowy subwencji finansowej numer (...) z dnia 30 kwietnia 2020 roku w zw. z art. 481 k.c. oraz art. 482 k.c. zasądził od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w S. na rzecz powoda (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 38 898,39 złotych wraz z odsetkami ustawowymi na opóźnienie liczonymi od kwoty 36 000 złotych za okres od dnia 17 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1964) zasądzając od pozwanego na rzecz powoda (wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty) tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 5 562 złotych, w tym kwotę 1 945 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, kwotę 3 600 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwotę 17 złotych tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa.

W punkcie trzecim wyroku na podstawie art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 roku, poz. 959 ze zmianami) w zw. z postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2023 roku o zwolnieniu pozwanego z kosztów sądowych w postaci zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego Sąd koszty sądowe w powyższym zakresie, od których pozwany był zwolniony (tj. w kwocie 2 330,86 złotych tytułem przyznanego postanowieniem z dnia 03 kwietnia 2024 roku biegłemu sądowemu wynagrodzenia, k. 250 akt) przejął na Skarb Państwa.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

SSR Justyna Supińska

Gdynia, dnia 22 października 2024 roku