Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Nowicka-Midziak

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 lutego 2024 r. w G.

sprawy z powództwa K. M.

przeciwko G. T., G. N.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

1.  oddala powództwo;

2.  odstępuje od obciążenia powódki kosztami procesu;

3.  przyznaje radcy prawnemu J. K. ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni wynagrodzenie w kwocie 1107 zł. (jeden tysiąc sto siedem złotych) tytułem pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu.

Sygnatura akt I C 463/22

Uzasadnienie wyroku z dnia 2 lutego 2024 roku

Powódka K. M. wniosła pozew przeciwko G. T. i G. N. o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 5 lipca 2021 roku w sprawie o sygnaturze akt I C 662/18.

W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że od 10 marca 2003 roku nie jest właścicielką 1/3 części drewnianego baraku użytkowego o powierzchni 72,66 m ² położonego w G. przy ul. (...) z (...) i nie może wydać go powodom. Od wyżej wskazanej daty – zgodnie z umową sprzedaży zarejestrowaną i opłaconą w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. – właścicielką przedmiotowego obiektu jest córka powódki N. M.. Odtąd to córka powódki opłaca podatek od nieruchomości. Wobec tego powódka utraciła własność baraku i posiadanie nieruchomości i nie jest w stanie skutecznie wykonać wydanego przeciwko niej wyroku. Do wydania nieruchomości powinien zostać zobowiązany ten kto nią włada.

(pozew, k. 3-7, pismo procesowe powódki z dnia 14 lutego 2023r., k. 102-102v)

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości jako oczywiście bezzasadnego. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie pozwani zwrócili uwagę, że powódka powołuje się na rzekomą umowę sprzedaży baraku, która miała nastąpić w dniu 10 marca 2003r., a więc kilkanaście lat przed wydaniem wyroku w sprawie o sygnaturze akt I C 662/18. Tymczasem, art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. odnosi się tylko do zdarzeń powstałych po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Niezależnie od powyższego pozwani podnieśli, że poważne zastrzeżenia budzi data umowy, gdyż w toku procesu powódka w ogóle nie powoływała się na nią, lecz niezachwianie twierdziła, że to ona jest właścicielką i posiadaczką nieruchomości i baraku. Ponadto, tytuł wykonawczy dotyczy wydania nieruchomości, a nie ruchomości, stąd nawet jeśli umowa faktycznie została zawarta, to mogła dotyczyć co najwyżej ruchomości i nie mogła skutkować przeniesieniem prawa do nieruchomości z uwagi na niezachowanie formy aktu notarialnego. Pozwani podnieśli również, że powódka de facto kwestionuje swoją legitymację procesową w sprawie I C 662/18, czego skutecznie uczynić nie może w toku niniejszej sprawy. Wreszcie, wskazali, że postępowanie przeciwegzekucyjne nie może prowadzić do ponownego badania zasadności wydanego tytułu wykonawczego w związku z czym nie jest dopuszczalna merytoryczna zmiana uprzednio wydanego prawomocnego orzeczenia na podstawie art. 840 k.p.c.

(pismo procesowe z dnia 15 grudnia 2023r., k. 368-370)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 10 marca 2003 roku pomiędzy K. M. a N. M. została zawarta umowa sprzedaży, zgodnie z treścią której powódka sprzedała swojej córce 1/3 część drewnianego baraku użytkowego położonego w G. przy ul. (...) z (...). W dniu 13 marca 2003 roku w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. strony umowy złożyły deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (...)1, w której podstawę opodatkowania określono na kwotę 14.000 zł, a należny podatek na 280 zł.

(dowód: umowa sprzedaży z dnia 10 marca 2003r., k. 11, deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (...)1, k. 12-14)

Prezydent Miasta G. w drodze decyzji wymierzył N. M. wysokość podatku od nieruchomości należnego od nieruchomości przy ul. (...) z (...) w G. za lata 2019-2022.

(dowód: decyzje o wymiarze podatku od nieruchomości, k. 15-18)

Wyrokiem z dnia 1 października 2019 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 662/18 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał K. M., aby wydała G. N. i G. T. część nieruchomości gruntowej przy ul. (...) z (...), objętej księgą wieczystą (...) w zakresie oznaczonym kolorem niebieskim (zakratkowanym) uwidocznionym na mapie do celów sądowych sporządzonej przez biegłego geodetę M. Ś., stanowiącej załącznik do pisemnej opinii tego biegłego z dnia 30 września 2019r., którą to mapę Sąd uczynił integralną częścią wyroku (punkt I.).

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że G. N. i G. T. skutecznie rozwiązali umowę użyczenia zawartą z K. M. wyrażając uzasadnioną okolicznościami (katastrofalny stan techniczny baraku) wolę odzyskania władania nieruchomością, gdyż upłynął już czas umożliwiający czynienie przez K. M. pożytku z korzystania z baraku (minął czas możliwej eksploatacji tego rodzaju konstrukcji budowlanej).

K. M. wywiodła apelację od wyżej wskazanego wyroku, niemniej wyrokiem z dnia 23 marca 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt III Ca 529/20 Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił apelację.

W dniu 5 lipca 2021 roku Sąd nadał wyrokowi z dnia 1 października 2019 roku klauzulę wykonalności w zakresie punktu I.

W dniu 12 stycznia 2022 roku K. M. wniosła zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że od dnia 10 marca 2003 roku nie jest właścicielem nieruchomości tj. 1/3 części drewnianego baraku i nie może go wydać wierzycielom, gdyż nie jest jej własnością. Powódka powołała się na umowę sprzedaży zawartą z córką N. M.. Do zażalenia dołączyła m.in. kopię umowy sprzedaży z dnia 10 marca 2003r., kopię deklaracji (...)1 z dnia 13 marca 2003r. oraz decyzje w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 19 maja 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I Cz 4/22 Sąd Rejonowy w Gdyni oddalił zażalenie. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zażalenie było bezzasadne, ponieważ jego zarzuty zmierzały do podważenia zasadności wydanego w sprawie wyroku, miały charakter merytoryczny i dotyczyły istoty sporu, a zatem powinny być podniesione w toku postępowania rozpoznawczego.

(dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 1 października 2019r. k. 156 akt Sądu Rejonowego w Gdyni o sygnaturze I C 662/18 wraz z uzasadnieniem, k. 161-162 tamże, wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 23 marca 2021r., k. 292 tamże, zażalenie z dnia 7 stycznia 2022r., k. 362-373 tamże wraz z załącznikami, k. 374-410 tamże, postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 19 maja 2022r., k. 470 tamże wraz z uzasadnieniem, k. 500 tamże)

W dniu 15 grudnia 2021 roku pozwani złożyli u Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni T. D. wniosek o wszczęcie egzekucji przeciwko K. M. w zakresie wydania części nieruchomości położonej w G. przy ul. (...) z (...) na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne toczy się przeciwko powódce pod sygnaturą Km 1932/21.

(dowód: wniosek o wszczęcie egzekucji z dnia 12 listopada 2021r. [w:] akta Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni Tomasza Draganika o sygnaturze Km 1932/21, tytuł wykonawczy tamże, pismo Komornika Tomasza Draganika z dnia 8 lutego 2023r., k. 97)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd w całości ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez stronę powodową, a także znajdujących się w aktach sprawy tut. Sądu o sygnaturze I C 662/18 oraz aktach sprawy egzekucyjnej prowadzonej przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni T. D. pod sygnaturą Km 1932/21. W ocenie Sądu nie ma żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności dokumentów wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego. Podkreślić należy, że część dokumentów, z których Sąd przeprowadził dowód (jak np. orzeczenia wydane w toku postępowania o sygnaturze I C 662/18), ma charakter dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzystają one z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nich oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto, za w pełni wiarygodne Sąd uznał także dokumenty prywatne w postaci pism procesowych składanych w toku sprawy I C 662/18, czy umowy z dnia 10 marca 2003 roku. Przedmiotowe dokumenty nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Co prawda w ostatecznym rozrachunku dowód z dokumentu w postaci umowy sprzedaży był irrelewantny dla rozstrzygnięcia sprawy, niemniej odnosząc się do zarzutu strony pozwanej należy wskazać, że o jego autentyczności może świadczyć fakt, iż strony umowy odprowadziły od niej podatek od czynności cywilnoprawnych (vide: złożona deklaracja (...)1 opatrzona pieczęcią datownika urzędu skarbowego). Dalej, należy zauważyć, że żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miały składane kilkukrotnie kopie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 27 listopada 1994r. oraz decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w G. z dnia 10 czerwca 1996 roku w przedmiocie zwrotu pozwanym spornej nieruchomości, gdyż przedmiotem powództwa opozycyjnego nie jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Natomiast, na podstawie art. 235 ¹ § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron oraz świadka N. M., albowiem okoliczności, które miały zostać wykazane za pomocą wyżej wskazanych dowodów odnośnie sprzedaży części baraku położonego na nieruchomości przy ul. (...) z (...) w G. oraz utraty posiadania i tytułu prawnego powódki do tej nieruchomości na rzecz córki – w świetle przesłanek pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności – były całkowicie irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym stanie rzeczy uwzględnienie wyżej wskazanych wniosków dowodowych strony powodowej doprowadziłoby jedynie do nieuzasadnionego przedłużenia niniejszego postępowania. Nadto, na podstawie art. 235 ¹ § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z wezwania N. M. na rozprawę w sprawie o zasiedzenie nieruchomości. Okoliczności faktyczne związane z przebiegiem postępowania nieprocesowego o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości także nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, o czym szczegółowo niżej.

Odnosząc się do kwestii formalnych, należy jedynie nadmienić – albowiem kwestia ta była przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia postanowieniami z dnia 12 października 2023 roku (k. 320) oraz 2 lutego 2024 roku (k. 381), że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku powódki o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Gdyni pod sygnaturą VII Ns 926/23 z wniosku N. M. o zasiedzenie nieruchomości gruntowej o powierzchni 114 m ² położonej w G. przy ul. (...) z (...). Przedmiotowe postępowanie toczące się aktualnie w trybie nieprocesowym przed tutejszym Sądem nie ma prejudycjalnego charakteru dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podkreślić bowiem należy, iż z prejudycjalnością mamy do czynienia wtedy, gdy wynik postępowania cywilnego zależy od wyniku innego postępowania, co oznacza, że nie jest możliwe rozstrzygnięcie sprawy w toczącym się postępowaniu cywilnym bez wcześniejszego rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnych w innym postępowaniu cywilnym (zob. T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–458 ¹⁶ . Tom I. Wyd. 2, Warszawa 2023). Tymczasem, w przypadku uwzględnienia wniosku złożonego przez N. M., będzie ona mogła jedynie żądać od dotychczasowych właścicieli tj. od G. N. i G. T. wydania nieruchomości na swoją rzecz. W żadnym zakresie wynik tegoż postępowania nie dotyczy obowiązku powódki wynikającego ze spornego tytułu wykonawczego.

Podstawę prawną powództwa stanowił przepis art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., zgodnie z którym dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia.

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Jak wskazuje się w judykaturze przez wskazane w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. „zdarzenia” należy rozumieć wyłącznie zdarzenia o charakterze materialnoprawnym, które nastąpiły po powstaniu tytułu egzekucyjnego bądź po zamknięciu rozprawy w wypadku orzeczenia sądowego i spowodowały, że przymusowe egzekwowanie obowiązku dłużnika utraciło sens, a ponadto nie ma już podstaw do dalszego chronienia interesów wierzyciela. Zdarzeniami, wskutek których zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym nie może być egzekwowane są: przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, odroczenie spełnienia świadczenia oraz rozłożenie świadczenia na raty przez wierzyciela. Do zdarzeń, wskutek których zobowiązanie wygasło, zalicza się: wykonanie zobowiązania (art. 450 k.c.), wydanie wyroku na korzyść jednego z dłużników solidarnych w następstwie uwzględnienia zarzutu wspólnego dla wszystkich dłużników (art. 375 § 2 k.c.), świadczenie zamiast spełnienia (art. 453 k.c.), niemożliwość świadczenia wskutek okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (art. 475 k.c.), potrącenie (art. 498 k.c.), odnowienie (art. 506 k.c.),a także zwolnienie dłużnika z długu przez wierzyciela (art. 508 k.c.), zmiana stanu prawnego, gdy spowodowała ona, że zobowiązanie stwierdzone tytułem wykonawczym w części lub całości wygasło albo nie może być egzekwowane (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2021 r., (...) 235/21, L.). Podkreślić należy, iż powództwo opozycyjne skierowane przeciwko prawomocnemu orzeczeniu sądu nie może naruszać powagi rzeczy osądzonej, w związku z czym co do zasady może być ono oparte jedynie na zdarzeniach, które nastąpiły po powstaniu tytułu egzekucyjnego (zamknięciu rozprawy), wskutek których zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane. Prekluzyjny skutek prawomocności orzeczenia i powagi rzeczy osądzonej obejmuje okoliczności i zarzuty, które istniały i dały się sformułować w chwili zamknięcia rozprawy, lecz strona skutecznie ich nie przytoczyła. Nie ma przy tym znaczenia, czy ponosiła winę w zaniechaniu skutecznego podniesienia właściwych zarzutów i okoliczności. Przedmiotem rozpoznania w sprawie zainicjowanej powództwem opozycyjnym nie mogą być zdarzenia istniejące przed powstaniem tytułu korzystającego z powagi rzeczy osądzonej, prowadziłoby to bowiem do zanegowania tej powagi i zakwestionowania prawomocnych orzeczeń. Ograniczony wyłom od tej zasady dotyczy zarzutu spełnienia świadczenia oraz - w obecnym brzmieniu art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. - zarzutu potrącenia. Co do zasady zaś powództwo opozycyjne nie może prowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania prawomocnie rozstrzygniętej sprawy ani służyć sanowaniu uchybień strony, która we właściwym czasie nie wystąpiła ze stosownym zarzutem, lub korygowaniu błędów sądu orzekającego, który zarzut taki przeoczył (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022 r., I CSK 610/22, L.). Zwrócić należy uwagę, iż z chwilą uprawomocnienia się wyroku dochodzi do prekluzji materiału faktycznego sprawy, w której został on wydany. Oznacza to, że jeżeli określone okoliczności i oparte na nich zarzuty lub wypływające z nich wnioski istniały i dały się sformułować w chwili zamknięcia rozprawy, lecz strona skutecznie ich nie podniosła lub nie przytoczyła, w związku z czym nie zostały spożytkowane przez sąd przy wydawaniu wyroku, podlegają prekluzji, czyli jak to określono w orzecznictwie "wykluczającemu działaniu prawomocności" (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 30 grudnia 2019 r., I AGa 72/19, L.).

W niniejszej sprawie powódka oparła powództwo opozycyjne na twierdzeniu, że nie jest dłużnikiem pozwanych, gdyż na podstawie umowy sprzedaży z dnia 10 marca 2003 roku przeniosła własność części baraku użytkowego położonego na nieruchomości przy ul. (...) z (...) w G. na rzecz swojej córki N. M.. Na powyższą okoliczność powódka przedstawiła kopię umowy z dnia 10 marca 2003 roku oraz deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (...)1 opatrzonej pieczęcią datownika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 13 marca 2003 roku. Zdaniem powódki o wyzbyciu się przez nią prawa do przedmiotowej nieruchomości miał świadczyć fakt opłacania przez N. M. podatku od nieruchomości, na dowód czego przedstawiono decyzje Prezydenta Miasta G. o wymiarze tego podatku za lata 2019-2022. Podniesione przez powódkę zarzuty dotyczyły niewątpliwie zdarzeń powstałych przed zamknięciem rozprawy w sprawie o sygnaturze akt I C 662/18, w której został wydany tytuł wykonawczy, którego pozbawienia wykonalności obecnie powódka się domaga. Z treści samego tytułu wykonawczego wynika, że rozprawa została zamknięta w dniu 1 października 2019 roku (świadczy o tym zestawienie daty rozprawy i wydania wyroku). Na podstawie uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Gdyni wydanego w sprawie I C 662/18 można jednoznacznie stwierdzić, że w toku tegoż postępowania powódka nie powoływała się na przeniesienie własności baraku oraz przeniesienie posiadania w następstwie zawarcia umowy sprzedaży z dnia 10 marca 2003 roku. Po raz pierwszy powódka powołała się na wyżej wskazaną umowę dopiero w piśmie procesowym złożonym w dniu 12 stycznia 2022 roku, stanowiącym zażalenie na postanowienie o nadaniu wyżej wskazanemu wyrokowi klauzuli wykonalności. Niemniej, w świetle przytoczonego powyżej stanowiska judykatury należało uznać, że zarzut ten był już wówczas spóźniony. Nie ulega wątpliwości, że przedstawione przez powódkę dowody w postaci umowy sprzedaży oraz deklaracji (...)1 istniały w czasie, kiedy toczyło się postępowanie rozpoznawcze i w związku z tym zarzuty dotyczące przeniesienia prawa do nieruchomości i posiadania na rzecz córki mogły być sformułowane i podniesione w toku sprawy I C 662/18. Bez znaczenia, wobec cytowanego powyżej stanowiska judykatury, pozostają powody zaniechania powódki. Tym samym, powództwo przeciwegzekucyjne oparte na zdarzeniu, które nastąpiło przed zamknięciem rozprawy, należało uznać za niedopuszczalne.

Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty dotyczące braku legitymacji biernej w postępowaniu toczącym się pod sygnaturą I C 662/18. W orzecznictwie bowiem nie budzi wątpliwości, że powództwo przeciwegzekucyjne nie może zmierzać do podważania merytorycznej zasadności tytułu egzekucyjnego w postaci wyroku sądu. Dotyczy to także kwestii legitymacji czynnej i biernej stron wymienionych w tym tytule (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2020 r., I ACa 269/19, L.).

Ponadto, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 5 k.c. W judykaturze wskazuje się co prawda, że klauzula nadużycia prawa ma uniwersalny charakter i może znaleźć zastosowanie wszędzie tam, gdzie udzielenie ochrony prawnej prawu podmiotowemu prowadziłoby do nieakceptowalnych rezultatów, mając na względzie założenia aksjologiczne lub funkcjonalne oparte na akceptowanych w społeczeństwie wartościach, a także że potrzeba sięgnięcia do art. 5 k.c. może zaktualizować się nie tylko na etapie postępowania rozpoznawczego, ze skutkiem w postaci oddalenia żądania, lecz także na etapie przymusowego dochodzenia prawa stwierdzonego już prawomocnym rozstrzygnięciem. Jednak równocześnie wskazuje się, że aby mogło stanowić podstawę pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności powstanie tego stanu musi mieć charakter następczy wobec sytuacji zamkniętej prekluzją związaną z prawomocnością materialną orzeczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2018 r., II CSK 539/17, L.). Innymi słowy, powództwo opozycyjne jest dopuszczalne, jeśli egzekucja świadczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym stanowiłaby nadużycie prawa z uwagi na zdarzenie zaistniałe po jego powstaniu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 maja 2014 r., I ACa 126/14, L.). Zważywszy zatem, że zdarzenie, na które powołała się powódka, nastąpiło kilkanaście lat przed powstaniem tytułu egzekucyjnego, rozważanie powództwa w kontekście nadużycia prawa było wykluczone.

Mając zatem na względzie wszystkie przytoczone powyżej okoliczności, na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. a contrario, powództwo podlegało oddaleniu.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. i odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu z uwagi na jej ciężką sytuację osobistą i materialną. Zważyć jednak należy, iż nieskonkretyzowanie w tym przepisie „wypadków szczególnie uzasadnionych” oznacza, że to sądowi rozstrzygającemu sprawę została pozostawiona ocena, czy całokształt okoliczności pozwala na uznanie, że zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, przemawiający za nieobciążaniem strony przegrywającej spór kosztami procesu w całości lub w części. Takie stanowisko znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku z dnia 2 października 2015r. I ACa 2058/14 LEX nr 1820933 Sąd Apelacyjny w Warszawie stwierdził, że sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie, od generalnej zasady obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór. Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą "wypadki szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w postanowieniu z dnia 22 lutego 2011r. II PZ 1/11 trudna sytuacja życiowa, majątkowa, zdrowotna, osobista, która uniemożliwia pokrycie przez stronę kosztów procesu należnych przeciwnikowi, należy do okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. Dokonując tej oceny sąd orzekający winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości, a podważenie oceny tego sądu wymaga wykazania że jest ona wadliwa. Nadto, należy zwrócić uwagę, że zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c. nie wymaga osobnego wniosku od strony przegrywającej. Powinno ono być ocenione w całokształcie okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego do kręgu tych okoliczności zalicza się między innymi ciężką sytuację strony przegrywającej (zob. wyrok SN z dnia 17 listopada 1972r., I PR 423/72, OSNC 1973, Nr 7-8, poz. 138).

W ocenie Sądu sytuacja osobista i materialna powódki w pełni uzasadnia skorzystanie wobec niej z dobrodziejstwa przewidzianego w art. 102 k.p.c. Sąd miał na względzie, że powódka jest osobą bezrobotną, schorowaną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostającą na utrzymaniu najbliższej rodziny. W toku niniejszego postępowania powódka została zwolniona od kosztów sądowych. W takich okolicznościach obciążenie powódki choćby częścią kosztów procesu byłoby sprzeczne z poczuciem sprawiedliwości.

Ponadto, na podstawie art. 22 ³ ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1166 ze zm.) Sąd przyznał radcy prawnemu J. K. ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 1.107 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Wynagrodzenie zostało ustalone na podstawie stawek przysługujących pełnomocnikom z wyboru w oparciu o § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.). Sąd miał bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 roku w sprawie o sygnaturze SK 85/22 (Dz.U. 2023, poz. 796) orzekł, że § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie stwierdzono, że z dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw § 8 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 roku utraci moc obowiązującą. Wskutek wyeliminowania tego przepisu z systemu prawa powstała możliwość zasądzenia opłaty przysługującej radcy prawnemu z urzędu na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów rozporządzenia z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Nadto, przyznane wynagrodzenie należało powiększyć o podatek od towarów i usług w aktualnie obowiązującej stawce 23 % zgodnie § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.