Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Joanna Jank

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Pietkiewicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. w G.

sprawy z powództwa H. O.

przeciwko M. H., D. H., Gminie M. G.

o ustalenie

1.  oddala powództwo,

2.  zasądza od powódki na rzecz pozwanej Gminy M. G. kwotę 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

3.  zasądza od powódki na rzecz pozwanych M. H. i D. H. solidarnie kwotę 124 zł (sto dwadzieścia cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygnatura akt I C 416/23

Uzasadnienie wyroku z dnia 19 marca 2024 roku

Powódka H. O. wniosła pozew przeciwko Gminie M. G., M. H. i D. H. o ustalenie, że przysługuje jej prawo do lokalu socjalnego od Gminy M. G..

W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że na mocy postanowienia z dnia 24 września 2021 roku, sygn. VII 1 Co 102/20 Sąd Rejonowy w Gdyni przysądził prawo własności lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) kl. A na rzecz nabywców M. i D. małżonków H., a także stwierdził obowiązek powódki do wydania ww. lokalu nabywcom. Następnie, powódka została powiadomiona o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Jak wskazała, w przedmiotowym lokalu zamieszkuje sama, a jej jedynym źródłem dochodu jest działalność gospodarcza przynosząca minimalny zarobek. Dalej, podniosła, że przeszła leczenie operacyjne raka piersi, radioterapię i chemioterapię, ma problemy kardiologiczne, wymaga ciągłej kontroli i opieki lekarskiej, a także że uzyskuje emeryturę w kwocie 1.269,39 zł miesięcznie. Nie przysługuje jej prawo do innego lokalu mieszkalnego. Jako podstawę powództwa powódka wskazała przepisy art. 189 k.p.c. w zw. z art. 14 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie praw lokatorów.

(pozew, k. 3-6)

W odpowiedzi na pozew pozwana Gmina M. G. wniosła o oddalenie powództwa. W ocenie pozwanej art. 14 ust. 1 ustawy o ochronie praw lokatorów stanowi podstawę do orzekania w przedmiocie prawa do lokalu socjalnego tylko w postępowaniu, którego przedmiotem jest orzeczenie eksmisji i nie stanowi odrębnej podstawy do ustalenia prawa do lokalu socjalnego. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 35 ustawy, który dotyczy jednak osób, które przed dniem wejścia w życie ustawy nie zostały objęte orzeczeniem sądowym nakazującym opróżnienie lokalu. Ponadto, przepis ust. 4 tego artykułu nie ma charakteru materialnoprawnego, lecz proceduralny i statuuje sposób postępowania organów prowadzących postępowanie egzekucyjne w sytuacji, w której prowadzone postępowanie mieści się w ramach hipotezy art. 35 ust. 1 ustawy. Samodzielną podstawą ustalenia istnienia prawa do lokalu socjalnego nie może być również przepis art. 189 k.p.c., gdyż postępowanie o ustalenie nie może zmierzać do stworzenia nowej sytuacji prawnej i nałożyć na gminę obowiązku zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, gdyż wyrok w sprawie o ustalenie ma charakter deklaratoryjny, jedynie stwierdzający istniejący stan prawny czy istnienie uprawnienia. Jak podnosi pozwana ustawodawca w sposób wyczerpujący przewidział tryb i postępowanie, w którym może dojść do ustalenia prawa do lokalu socjalnego w postępowaniu o eksmisję. Niezależnie od powyższego pozwana wskazała na brak interesu prawnego po stronie powódki. Powódka nie jest lokatorem w rozumieniu ww. ustawy. Nadto, pozwana poddała w wątpliwość spełnienie przez powódkę przesłanek do przyznania lokalu socjalnego, gdyż do pozwu załączono dokumentację medyczną sprzed kilkunastu lat, a zaświadczeniu lekarskim wskazano inny adres zamieszkania powódki (ul. (...)).

(odpowied ź na pozew k. 37-39)

Pozwani M. H. i D. H. także wnieśli o oddalenie powództwa, wskazując na jego bezzasadność. Jak wskazali, powódce jako byłemu właścicielowi nie przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego, gdyż nie była lokatorem w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów. Niezależnie od powyższego pozwani podnieśli, że powódka zaniża lub nie wykazuje rzeczywistych przychodów swojego przedsiębiorstwa. Nadto, na dobrą sytuację zarobkową wskazuje wyposażenie mieszkania. Pozwani zauważyli również, że załączona do pozwu dokumentacja medyczna dotyczy okresu sprzed 10 lat.

(odpowied ź na pozew, k. 42-45)

S ąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka H. O. była właścicielką stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) klatka A o powierzchni użytkowej 48,76 m2, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...).

(okoliczno ść bezsporna)

Postanowieniem z dnia 24 września 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt VII 1 Co 102/20 Sąd Rejonowy w Gdyni przysądził prawo własności ww. nieruchomości będącego przedmiotem przetargu przeprowadzonego przez Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni M. P. w sprawie Km 70/16 na rzecz nabywców M. H. i D. H. na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej, a także stwierdził obowiązek dłużnika H. O. wydania nabywcom licytacyjnym ww. nieruchomości. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się w dniu 3 czerwca 2022 roku.

(dow ód: postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 24 września 2021r., k. 7)

Nabywcy licytacyjni złożyli następnie wniosek do Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni T. D. o wszczęcie przeciwko powódce egzekucji na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Pismem z dnia 6 marca 2023 roku Komornik wezwał powódkę do dobrowolnego wydania wierzycielowi ww. nieruchomości w terminie 30 dni.

(dow ód: wezwanie z dnia 6 marca 2023r., k. 8-9)

Powódka H. O. choruje m.in. na nadciśnienie tętnicze, nawrotowy częstoskurcz węzłowy, a nadto chorowała na nowotwór piersi, w 2012 roku przeszła zabieg operacyjny amputacji piersi, a także radioterapię i chemioterapię.

Powódka jest emerytką, a także prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) w zakresie pośrednictwa w obrocie nieruchomościami.

W roku podatkowym 2022 z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwocie 4.718,62 zł (przychód w kwocie 16.452,82 zł). Od marca 2023 roku powódka uzyskuje emeryturę w kwocie 1.601,48 zł, przy czym po zajęciu komorniczym otrzymuje kwotę 1.125,26 zł miesięcznie.

(dow ód: dokumentacja medyczna leczenia powódki, k. 10-15, zeznanie PIT-36KL, k. 16-24, decyzja emerytalna ZUS, k. 25, wydruk z (...), k. 55-56)

S ąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w całości na podstawie dowodów z dokumentów.

W ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów powołanych w ustaleniach stanu faktycznego. Podkreślić bowiem należy, iż część wymienionych powyżej dokumentów, w tym postanowienie w przedmiocie przysądzenia własności czy pisma komornika, mają charakter dokumentów urzędowych, zaś w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie wzruszyła w trybie przepisów art. 252 k.p.c. przysługujących tym dokumentom domniemań autentyczności oraz zgodności treści powołanych dokumentów z prawdą. Sąd nie doszukał się także żadnych okoliczności mogących wzbudzać wątpliwości co do wiarygodności pozostałych dokumentów mających postać dokumentów prywatnych, w szczególności nie dostrzegł żadnych śladów podrobienia, przerobienia czy innej ingerencji.

Na podstawie art. 2351 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wnioski dowodowe złożone przez pozwanych, albowiem okoliczności, na jakie miały zostać przeprowadzone nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

W niniejszej sprawie powódka domagała się ustalenia prawa do lokalu socjalnego, jako podstawę swojego roszczenia wskazując przepisy art. 189 k.p.c. i art. 14 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725) Sąd, badając z urzędu, czy zachodzą przesłanki zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu, orzeka o uprawnieniu osób, o których mowa w ust. 1, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania przez nie z lokalu oraz ich szczególną sytuację materialną i rodzinną, zaś wedle art. 14 ust. 4 Sąd powołanej ustawy nie może orzec o braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wobec:

1) kobiety w ciąży,

2) małoletniego, osoby niepełnosprawnej w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173 i 240) lub ubezwłasnowolnionego oraz osoby sprawującej nad nim opiekę i wspólnie z nim zamieszkałej,

3) obłożnie chorego,

4) emeryta lub rencisty spełniającego kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej,

5) osoby posiadającej status bezrobotnego,

6) osoby spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały

- chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany lub ich sytuacja materialna pozwala na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie.

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zważyć należy, iż zgodnie ze stanowiskiem judykatury przepisy art. 14 i 15 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733) mają zastosowanie w sprawach o opróżnienie lokalu przeciwko osobom, które były lokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy (por. uchwała SN z dnia 15 listopada 2001r., III CZP 66/01, L.). Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego lokatorem w rozumieniu przepisów ustawy jest najemca lokalu lub osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. W niniejszej sprawie bezsporne było, że powódka jest byłą właścicielką lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) klatka A w stosunku do którego prowadzona była egzekucja z nieruchomości, skutkująca pozbawieniem jej tego prawa na rzecz nabywców licytacyjnych. Tym samym bez wątpienia powódka nie jest lokatorem w rozumieniu powołanej ustawy. Zważyć przy tym należy, że również w judykaturze wskazuje się, że osoba, która była właścicielem lokalu i która ma obowiązek wydania owego lokalu na skutek przeniesienia jego własności na inną osobę, nie podlega ochronie przewidzianej w art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2019 r. V ACa 418/17, L.).

Podkreślić przy tym należy, iż regulacja art. 189 k.p.c. nie może być samodzielną podstawą żądania powódki, albowiem powództwo o ustalenie oparte na art. 189 k.p.c. nie może prowadzić do wykreowania nowego stosunku prawnego, który nie znajduje żadnych podstaw w przepisach prawa materialnego. Jak wskazuje się w doktrynie w odniesieniu do pojęcia prawa z art. 189 k.p.c. chodzi o prawo podmiotowe, unormowane w prawie przedmiotowym. Powód nie może na drodze powództwa z art. 189 k.p.c. dochodzić przyznania mu prawa, którego nie ma. Zmierza on w zasadzie do potwierdzenia prawa lub stosunku prawnego przez sąd w wyroku (zob. H. Dolecki (red.), T. Wiśniewski (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1-366, wyd. II, LEX 2013). Podstawę prawną roszczenia o ustalenie prawa do lokalu socjalnego mógł stanowić jedynie konkretny przepis prawa materialnego nakładający na gminę obowiązek zapewnienia byłemu właścicielowi lokalu socjalnego, jednakże aktualnie w polskim systemie prawnym brak jest przepisu, który można by zastosować w sytuacji prawnej powódki będącej byłym właścicielem lokalu, która utraciła to prawa na skutek egzekucji i przysądzenia własności na rzecz nabywcy licytacyjnego.

Dalej, należy wskazać, że również przytoczone w pozwie przepisy art. 999 § 1 k.p.c. w zw. z art. 791 § 3 k.p.c. nie dotyczą sytuacji powódki, niebędącej – jak wskazano powyżej - lokatorem. Zgodnie z przepisem art. 791 § 1 k.p.c., stosowanym odpowiednio w przypadku przysądzenia własności, tytuł wykonawczy zobowiązujący do wydania nieruchomości, statku lub do opróżnienia pomieszczenia upoważnia do prowadzenia egzekucji także przeciwko każdemu, kto uzyskał władanie nad tym przedmiotem po wszczęciu postępowania, w którym wydano tytuł egzekucyjny. Z kolei, wedle art. 791 § 3 k.p.c. przepisy § 1 i 2 nie wyłączają praw określonych przepisami o ochronie lokatorów oraz praw, które są skuteczne wobec wierzyciela. Jak wynika z powyższego ochrona, do której odwołują się cytowane przepisy dotyczy wyłącznie osób będących lokatorami bądź byłymi lokatorami,

Zważyć należy, iż problem braku ochrony przed bezdomnością dla osób należących do kręgu określonego w art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005r., Nr 31, poz. 266 ze zm.) w toku egzekucji prowadzonej z nieruchomości służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika i jego domowników, dostrzegł Rzecznik Praw Obywatelskich, który pismami z dnia 12 listopada 2013r. oraz 27 lutego 2018r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o rozważenie celowości podjęcia działań legislacyjnych celem wyeliminowania istniejącej w omawianym zakresie „luki" prawnej i zapewnienia ochrony przed bezdomnością wskazanej wyżej grupie osób. W uzasadnieniu tego pisma Rzecznik argumentował, że w obecnym stanie prawnym, w przypadku eksmisji przeprowadzanej z nieruchomości służącej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika i jego bliskich, na podstawie tytułu wykonawczego, jakim jest prawomocne postanowienie o przysądzeniu własności, na żadnym etapie postępowania sąd nie jest uprawniony do orzekania o prawie wymienionych osób do lokalu socjalnego. Zdaniem Rzecznika stan, w którym omawiana grupa osób posiadających status lokatora, szczególnie chronionych przed bezdomnością w świetle przepisów ustawy o ochronie praw lokatorów (...) byłaby pozbawiona takiej ochrony w toku egzekucji prowadzonej z nieruchomości, może budzić poważne wątpliwości co do zgodności z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), a także z zasadą ochrony i opieki Państwa wobec rodziny (art. 18 Konstytucji RP), osób niepełnosprawnych (art. 69 Konstytucji RP), jak również z art. 75 Konstytucji RP. Pomimo powyższego dwukrotnego wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich, ustawodawca do tej pory nie podjął inicjatywy ustawodawczej w celu wyeliminowania powyższej luki prawnej.

Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, wobec braku w systemie prawa cywilnego przepisu prawa materialnego, który możnaby zastosować w sytuacji prawnej byłego właściciela lokalu, który utracił to prawa na skutek egzekucji i przysądzenia własności na rzecz nabywcy licytacyjnego, powództwo na mocy art. 189 k.p.c. a contrario należało oddalić.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającej spór powódki na rzecz pozwanej Gminy M. G. kwotę 90 zł, na którą stanowi opłata za czynności fachowego pełnomocnika będącego radcą prawnym w stawce minimalnej zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Z kolei, na rzecz pozwanych M. H. i D. H. – na tej samej podstawie prawnej – Sąd zasądził kwotę 124 zł, obejmującą poza wynagrodzeniem zawodowego pełnomocnika w analogicznej stawce także opłatę skarbową od pełnomocnictwa (2 x 17 zł).