Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSR Małgorzata Nowicka- Midziak

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2024 r. w G.

sprawy z powództwa A. Z., I. Z.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 16 338,49 zł. (szesnaście tysięcy trzysta trzydzieści osiem złotych czterdzieści dziewięć groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2022r do dnia zapłaty;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 14 806,93 zł. (czternaście tysięcy osiemset sześć złotych dziewięćdziesiąt trzy grosze) za okres od dnia 23 kwietnia 2022r do dnia 8 maja 2024r;

3.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4 634 zł. (cztery tysiące sześćset trzydzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygnatura akt I C 288/24

Uzasadnienie wyroku z dnia 4 października 2024 roku

Powodowie I. Z. i A. Z. wnieśli pozew przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. domagając się zasądzenia solidarnie ewentualnie łącznie kwoty 31.145,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, że w dniu 1 sierpnia 2007 roku zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. umowę o kredyt na cele mieszkaniowe (...) nr (...). Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 roku – utrzymanym przez wyrok Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 8 grudnia 2021 roku – Sąd Rejonowy w Gdyni stwierdził nieważność wyżej wskazanej umowy. W związku z unieważnieniem umowy po stronie powodów powstało roszczenie wobec pozwanego o zwrot nienależnie pobranych rat kredytu. Jak wskazano od 17 września 2007 roku do 17 lutego 2015 roku powodowie spłacili kwotę 46.147,29 zł, zaś w okresie od 17 marca 2015 roku do 31 grudnia 2021 roku kwotę 12.063,64 CHF, co w przeliczeniu na PLN daje kwotę 54.998,13zł. Pozwany wypłacił powodom tytułem kapitału kwotę 70.000 zł. W dniu 5 kwietnia 2022 roku powodowie złożyli oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności z wierzytelnością pozwanego. Tym samym, po potrąceniu powodom przysługuje roszczenie o zapłatę kwoty 31.145,42 zł. Powodowie wskazali, że w piśmie z dnia 8 grudnia 2023 roku pozwany uznał roszczenie powodów o zwrot kwoty 34.145,42 zł, lecz nie zwrócił im żadnej kwoty. Powodowie podnoszą, że brak jest podstaw do żądania przez bank wynagrodzenia za korzystanie z kapitału lub zwrotu korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania z udostępnionego kapitału, czy też zwrotu kapitału kredytu w wysokości zwaloryzowanej.

(pozew, k. 3-6)

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. Pozwany podniósł zarzut dobrowolnego spełnienia świadczenia co do kwoty 14.806,83 zł oraz zarzut potrącenia wierzytelności powodów dochodzonej pozwem z wzajemną wierzytelnością pozwanego z tytułu korzyści majątkowej kredytobiorcy z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek korzystania z kapitału tj. kwoty 19.338,59 zł ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia tego zarzutu – zarzut potrącenia kwoty 19.338,59 zł tytułem różnicy pomiędzy kwotą kapitału kredytu w zwaloryzowanej wysokości a nominalną kwotą kredytu. Zdaniem pozwanego skutki nieważności umowy należy oceniać wyłącznie w świetle prawa krajowego, gdyż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie są materią regulowaną prawem wspólnotowym, a prawo polskie przewiduje dalej idące negatywne dla konsumenta skutki unieważnienia umowy, wykraczające poza zwrot nominalnej kwoty kapitału kredytu. Wartość ta powinna zostać obliczona w oparciu o cenę kredytu w walucie polskiej, a więc ustaloną w oparciu o wskaźnik WIBOR. Zdaniem pozwanego, zachowanie banku odpowiadające treści jego zobowiązania z bezskutecznej umowy kredytu, polegające na czasowym udostępnieniu kapitału do korzystania kredytobiorcy, stanowiło działanie świadczeniowe banku i podlega ono rozliczeniu w ramach reżimu zwrotu świadczeń nienależnych. Stąd, pozwany domaga się na podstawie art. 405 k.c. i art. 410 k.c. zamiast zwrotu usługi finansowej, zapłaty wartości tej usługi w postaci zaoszczędzonych wydatków, które konsument musiałby ponieść, gdyby usługę nabywał na podstawie umowy. Roszczenie banku zostało wyliczone wg rzeczywistych spłat kredytu tzn. za okres faktycznego korzystania z kapitału według zmiennej stawki WIBOR powiększonej o stałą marżę banku, stanowiącą minimalną marżę dla kredytów hipotecznych udzielanych w PLN w wysokości 0,5 %. Ponadto, uzasadniając zarzut potrącenia, powód powołał się na zmianę siły nabywczej pieniądza w okresie od dnia wypłaty kredytu, domagając się sądowej waloryzacji kwoty kapitału kredytu.

(odpowiedź na pozew, k. 38-48v)

W toku sprawy powodowie cofnęli częściowo pozew w zakresie żądania zapłaty kwoty 14.806,93 zł wraz ze zrzeczeniem się roszczenia. W związku z tym, postanowieniem z dnia 13 czerwca 2024 roku Sąd umorzył postępowanie w tym zakresie.

(pismo procesowe powodów z dnia 28 maja 2024r., k. 66-68v, postanowienie z dnia 13 czerwca 2024r., k. 71)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 1 sierpnia 2007 roku pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. (jako kredytodawcą) a powodami I. Z. i A. Z. (jako kredytobiorcami) została zawarta umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...), na podstawie której bank udzielił powodom kredytu w kwocie 70.000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie (...), na okres 224 miesięcy od dnia 1 sierpnia 2007 roku do 17 kwietnia 2026 roku.

(fakt bezsporny)

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 635/20 Sąd Rejonowy w Gdyni stwierdził, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawarta w dniu 1 sierpnia 2007 r. pomiędzy A. Z. i I. Z. a (...) Bankiem SA w W. jest nieważna. Przedmiotowy wyrok uprawomocnił się w dniu 8 grudnia 2021 roku.

(fakt bezsporny ustalony w oparciu o wyrok z dnia 27 kwietnia 2021r., k. 11)

W okresie od 17 września 2007 roku do 17 lutego 2015 roku powodowie spłacili na rzecz banku z tytułu rat kredytowo – odsetkowych kwotę 46.147,29 zł, zaś w okresie od 17 marca 2015 roku do 31 grudnia 2021 roku kwotę 12.063,64 CHF.

(dowód: zaświadczenie z dnia 17 lutego 2023r., k. 12-15v)

Pismem z dnia 18 marca 2022 roku pozwany bank wezwał powodów do zapłaty kwoty 92.868,99 zł – stanowiącej kapitał kredytu w kwocie 70.000 zł powiększonej o kwotę 22.868,99 zł z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu – w terminie 14 dni od otrzymania wezwania.

(dowód: pismo pozwanego z dnia 18 marca 2022r., k. 56-58)

Pismem z dnia 5 kwietnia 2022 roku powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu części przysługującej im wobec banku wierzytelności w kwocie 70.000 zł z wierzytelnością pozwanego w kwocie 70.000 zł, a także wezwali pozwanego do zapłaty - w terminie 14 dni od otrzymania tegoż pisma - kwoty 34.145,42 zł jako nienależnie pobranej nadpłaty ponad kapitał kredytu wypłacony w związku z realizacją umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) zawartej w dniu 1 sierpnia 2007 roku. Jednocześnie, powodowie wskazali na brak podstaw do żądania przez bank wynagrodzenia za korzystanie z udostępnionego kapitału. Przedmiotowe pismo zostało pozwanemu doręczone w dniu 8 kwietnia 2022 roku.

Wobec bezskuteczności tego wezwania, w dniu 27 kwietnia 2023 roku powodowie skierowali do pozwanego kolejne wezwanie do zapłaty wyżej wskazanej kwoty 34.145,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty - w nieprzekraczalnym terminie do dnia 31 maja 2023 roku.

(dowód: pismo z dnia 5 kwietnia 2022 roku, k. 18-19 wraz z zpo, k. 20, oświadczenie powodów o potrąceniu, k. 21, wezwanie do zapłaty z dnia 27 kwietnia 2023r., k. 23-23v wraz z dowodem nadania, k. 24 i doręczenia, k. 25)

W dniu 8 grudnia 2023 roku pełnomocnik banku w imieniu pozwanego złożył powodom oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności w kwocie 34.145,42 zł tytułem rat kapitałowo – odsetkowych i kosztów kredytu wpłaconych na podstawie wyżej wskazanej umowy z wierzytelnością banku o zwrot korzyści majątkowej z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia na skutek skorzystania z kapitału udostępnionego przez bank na podstawie przedmiotowej umowy kredytowej w wysokości 19.338,59 zł.

(dowód: pismo z dnia 8 grudnia 2023r., k. 26)

Po wskazaniu przez powodów swojego rachunku bankowego pismem z dnia 18 grudnia 2023 roku (doręczonym w dniu 22 grudnia 2023 roku), w dniu 9 maja 2024 roku pozwany uiścił na ich rzecz kwotę 14.806,93 zł.

(dowód: pismo z dnia 18 grudnia 2023r., k. 29 wraz z potwierdzeniem doręczenia, k. 30)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd w całości ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony.

Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dowód w postaci wyroku z dnia 27 kwietnia 2021 roku ma charakter dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 244 k.p.c. i w związku z tym korzysta z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą wyrażonych w nim oświadczeń, czego w toku niniejszego postępowania żadna ze stron nie kwestionowała. Ponadto, za w pełni wiarygodne Sąd uznał także dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego. Przedmiotowe dokumenty nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, a ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania.

Natomiast na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego do spraw bankowości lub ekonomii. W świetle orzecznictwa (...) zarzut potrącenia podniesiony przez bank nie zasługiwał na uwzględnienie, stąd też prowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie wysokości roszczenia czy rzekomego wzbogacenia powodów na skutek udostępnienia im kapitału kredytu było całkowicie bezprzedmiotowe.

Przechodząc do szczegółowych rozważań należy wskazać, że powodowie wystąpili w niniejszym procesie z roszczeniem o zapłatę kwoty 31.145,42 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty z tytułu nienależnego świadczenia w postaci części rat kapitałowo – odsetkowych uiszczonych w następstwie nieważnej umowy kredytowej. Podstawę prawną tak sformułowanego powództwa głównego stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 § 1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 § 2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

W ocenie Sądu powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Bezsporne pomiędzy stronami pozostawało, że umowa kredytowa z dnia 1 sierpnia 2007 roku zawarta pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego a powodami jest nieważna, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 27 kwietnia 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 635/20. Jak natomiast wskazuje się w orzecznictwie jeżeli umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. Zgodnie z teorią tzw. dwóch kondykcji, stronom przysługują dwa odrębne wzajemne roszczenia z tytułu zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń (art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.), tzn. kredytobiorcom o zwrot przez bank dotychczas uiszczonych należności z tytułu spłat rat kredytu, a bankowi o zwrot wypłaconej kwoty kredytu (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2024 r., I ACa 785/22, L.). Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w toku realizacji nieważnej umowy kredytowej powodowie uiścili na rzecz pozwanego banku z tytułu rat kredytowo – odsetkowych kwotę 46.147,29 zł oraz kwotę 12.063,64 CHF, co po przeliczeniu na walutę polską według kursu obowiązującego w dniu 5 kwietnia 2022 roku (tj. dniu złożenia oświadczenia o potrąceniu) wynoszącego 4,5590 zł za (...) daje kwotę 54.998,13 zł. Zatem przysługująca powodom wobec pozwanego wierzytelność o zwrot rat kapitałowo – odsetkowych wynosiła 101.145,42 złotych. Z kolei, pozwanemu wobec powodów przysługiwała wierzytelność o zwrot kapitału kredytu w kwocie 70.000 zł. Zważyć należy, iż w piśmie z dnia 5 kwietnia 2022 roku powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu części przysługującej im wierzytelności w kwocie 70.000 zł z wierzytelnością pozwanego o zwrot kapitału. Przedmiotowe oświadczenie było skuteczne, czego nie kwestionowała strona pozwana. Zgodnie zaś z treścią art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Oznacza to, że po umorzeniu części wierzytelności na skutek potrącenia, wysokość wierzytelności powodów wynosiła 31.145.42 zł. Bezsporne było, że w dniu 9 maja 2024 roku pozwany uiścił na rzecz powodów kwotę 14.806,93 zł, stąd na dzień wyrokowania do zapłaty pozostawała jedynie kwota 16.338,49 zł.

W ocenie Sądu nieskuteczny był podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia, albowiem – poza wierzytelnością o zwrot kapitału kredytu – nie przysługiwała mu wobec powodów żadna inna wierzytelność. Zważyć należy, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej było skutkiem uznania zawartych w tej umowie postanowień umownych stanowiących tzw. klauzule przeliczeniowe za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. Podkreślić należy, iż będące podstawą rozstrzygnięcia przepisy art. 385 ¹ -385 ³ k.c. stanowią implementację art. 3 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29). Zgodnie z art. 7 ust. 1 tejże dyrektywy Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Nadto, w motywie dwudziestym czwartym wskazano, że sądy i organy administracyjne Państw Członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Na gruncie dyrektywy wskazuje się, że warunek umowny uznany za „nieuczciwy” należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno co do zasady skutkować przywróceniem sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego warunku. Zgodność z prawem Unii przepisów krajowych regulujących praktyczne skutki nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu istnienia nieuczciwych warunków zależy od tego, czy przepisy te, po pierwsze, pozwalają na przywrócenie pod względem prawnym i faktycznym sytuacji konsumenta, w której znajdowałby się on w braku tej umowy, a po drugie, nie zagrażają realizacji odstraszającego skutku zamierzonego w dyrektywie 93/13. W powyższym kontekście kwestię dopuszczalności roszczeń przedsiębiorcy wobec konsumenta wynikających z nieważności umowy kredytu hipotecznego rozważał (...), odpowiadając na pytania prejudycjalne Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie. W wyroku z dnia 15 czerwca 2023 roku, C-520/21, L., (...) stwierdził, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, iż nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. Zdaniem (...) przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza wyżej wskazane świadczenia mogłoby podważyć odstraszający skutek zamierzony przez dyrektywę 93/13 (pkt 76). Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy (pkt 79). Uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć ze wspomnianej umowy (pkt 82). Zdaniem (...), argument dotyczący stabilności rynków finansowych nie ma znaczenia w ramach wykładni dyrektywy 93/13, która ma na celu ochronę konsumentów. W ocenie Trybunału nie można dopuścić, by przedsiębiorcy mogli obejść cele realizowane przez dyrektywę 93/13 ze względu na zachowanie stabilności rynków finansowych. Do instytucji bankowych należy bowiem organizacja działalności w sposób zgodny z tą dyrektywą (pkt 83). Podkreślić należy, iż pojęcie „rekompensaty” w przytoczonym powyżej orzeczeniu (...) jest celowo ujęte szeroko, aby objąć nim dowolnie określane w prawie krajowym mechanizmy służące osiągnięciu korzyści przekraczającej nominalną wartość zobowiązania pieniężnego. Powyższe orzeczenie (...) wprost zamyka bankom drogę do skutecznego dochodzenia tego typu roszczeń niezależnie od tego, czy są formułowane w drodze analogii w oparciu o przepisy o bezumownym korzystaniu z nieruchomości, przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu czy też jeszcze inne przepisy.

Powyższa argumentacja została rozwinięta w kolejnych orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. C-140/22 TS stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy. Z kolei, w postanowieniu z dnia 11 grudnia 2023 r. C-756/22 TS stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową za nieważną w całości ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwe warunki, bez których nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta zwrotu kwot innych niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od chwili wezwania do zapłaty.

Podkreślić należy, iż powyższe orzecznictwo (...) potwierdziło słuszność już wcześniej rysującej się linii orzeczniczej sądów powszechnych, także odwołującej się do celów dyrektywy 93/13/EWG. W wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., XXV C 1669/16, LEX nr 2977523 Sąd Okręgowy w Warszawie stwierdził, że pod względem jurydycznym niedopuszczalna jest jakakolwiek próba konstruowania roszczeń, których istnienie zmierzałoby do zniweczenia ochronnej funkcji norm regulujących instytucję niedozwolonych postanowień umownych, czy też celu przepisów normujących skutki nieważności umowy. Bezwzględna nieważność umowy, jako sankcja czynności prawnych dotkniętych kwalifikowaną wadą, nie może być niwelowana przez poszukiwanie w innych normach podstawy do ustalenia praw i obowiązków stron w sposób odpowiadający treści nieważnego stosunku prawnego, w szczególności w zakresie wykraczającym poza świadczenia o charakterze restytucyjnym, zmierzające do zwrotu świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy. W przypadku nieważności (braku możliwości obowiązywania) umowy na skutek zastosowania sankcji dotyczących niedozwolonych postanowień umownych, próba wykreowania roszczeń przysługujących przedsiębiorcy oznaczałaby naruszenie wynikającego z art. 7 dyrektywy 93/13 obowiązku zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Gdyby przedsiębiorca pomimo zastosowania postanowień niedozwolonych mógł nadal czerpać korzyści z zawartej umowy, całkowicie zniwelowałoby to, wielokrotnie przywoływany w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, odstraszający charakter norm zawartych w dyrektywie. Z kolei, w wyroku z dnia z 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, LEX nr 2817682 Sąd Apelacyjny w Białymstoku stwierdził, że uwzględnienie stanowiska banku doprowadziłoby w istocie do swoistej konwalidacji nieważnej umowy kredytowej stron w zakresie oprocentowania polegającej na wywiedzeniu przez bank korzyści wynikających z zawartej umowy z innej podstawy prawnej. Zdaniem tego Sądu w świetle orzecznictwa (...) pozostawałoby to w sprzeczności z koniecznością zaniechania stosowania nieuczciwego warunku, który skutkował taką sankcją oraz zapobieżenia uzyskania przez kredytodawcę z tego tytułu korzyści.

Sąd w niniejszej sprawie jest związany wykładnią dokonaną przez (...). W wyroku z dnia 13 listopada 1999r., C-106/89 Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że wynikające z dyrektywy zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywę, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 4 ust. 3 (...)]) obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowiązania, ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony - na art. 288 akapit czwarty (...)). Zasada powszechnego związania wykładnią prawa unijnego dokonaną przez (...) wynika z istoty i funkcji postępowania prejudycjalnego oraz autonomii prawa unijnego względem prawa krajowego znajduje potwierdzenie w orzecznictwie samego Trybunału (zob. wyroki: z dnia 27 marca 1980 r., 61/79; z dnia 4 czerwca 2009 r., C-8/08, 10 kwietnia 1984 r., C-14/83, oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. m.in. wyroki z dnia 10 kwietnia 2019 r., II UK 504/17, z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18, postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 sierpnia 2018 r., III UZP 4/18, OSNP 2018 nr 12, poz. 165). Orzeczenie TSUE, wiąże sądy krajowe, skoro wydanie przez sąd krajowy orzeczenia z oczywistym naruszeniem wyroku TSUE może stanowić podstawę odpowiedzialności państwa członkowskiego za szkody wyrządzone jednostkom wskutek naruszenia prawa wspólnotowego (zob. np. wyrok ETS z 30 września 2003 r., w sprawie C-224/01 Köbler, pkt 56 i 57). Orzeczenie TSUE nie ma skutku erga omnes (por. D. Kornobis-Romanowska (red.), J. Łacny (red.), A. Wróbel (red.), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komentarz. Tom III (art. 223-358), WKP 2012). Mimo powyższego, orzeczenie TSUE wywołuje skutki także poza sprawą, w której sąd zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym. Wynika to z zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE. Taka skuteczność orzeczenia TSUE jest skutkiem doktryny acte éclairé. Doktryna ta została sformułowana w wyroku TS z dnia 27 marca 1963 28-30/62 w sprawie Da Costa en Schaake NV, Jakob Mejer, NV, Horst-Holland NV v. Netherland Inland Revenue Administration), którym wskazano, że: „obowiązek nałożony przez art. 177 [obecnie art. 267 (...)] akapit trzeci Traktatu o EWG na sądy krajowe, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, może być pozbawiony celowości z racji mocy wiążącej wykładni dokonanej przez Trybunał na mocy art. 177 w przypadku, gdy podniesione pytanie jest materialnie identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w podobnym przypadku. Trybunał orzekając w ramach art. 177, podejmuje się wywnioskować o znaczeniu norm wspólnotowych z brzmienia i ducha Traktatu, zastosowanie tak zinterpretowanych norm należy natomiast do sędziego krajowego. Art. 177 pozwala zawsze sądowi krajowemu, jeśli uzna to za stosowne, na ponowne zadawanie pytań w kwestii wykładni, nawet jeśli były one już przedmiotem orzeczenie prejudycjalnego w podobnej sprawie”. Z kolei z wyroku z dnia 6 października 1982 w sprawie C-283/81 S. (...) i L. di G. S. v. M. della S., [1982] (...) wynika doktryna acte clair. W orzeczeniu tym TS orzekł, że „art. 177 [obecnie art. 267] akapit trzeci Traktatu EWG powinien być interpretowany w ten sposób, że sąd, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zobowiązany – w przypadku gdy powstaje przed nim pytanie dotyczące prawa wspólnotowego – do spełnienia swojego obowiązku przedłożenia pytania, chyba że stwierdził on, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa wspólnotowego stanowił już przedmiot wykładni przez Trybunał lub, że prawidłowe stosowanie prawa wspólnotowego jest tak oczywiste, że nie pozostawia ono miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości; istnienie takiej ewentualności należy oceniać z uwzględnieniem cech charakterystycznych prawa wspólnotowego i szczególnych trudności, jakie sprawia jego wykładnia oraz niebezpieczeństwo rozbieżności w orzecznictwie wewnątrz Wspólnoty”. Ze sformułowanej w powyższych orzeczeniach zasady efektywnego i jednolitego stosowania prawa unijnego we wszystkich państwach członkowskich UE wynika, że interpretacja dokonana przez Trybunał winna być stosowana przez sądy krajowe.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że z przepisów kodeksu cywilnego wynika jedynie obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia. Przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia. Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (zob. Ewa Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126, wyrok Sąd Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19, Legalis). Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę tę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (zob. Wioletta Dudziec–Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 989). Zdaniem Sądu, w sposób oczywisty roszczenie o zwrot rzekomego bezpodstawnego wzbogacenia stanowi jedynie modyfikację w istocie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, z powołaniem się na kolejną konstrukcję prawną. Wcześniej banki również niezasadnie powoływały się na możliwość zastosowania przepisów dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z cudzej rzeczy bez podstawy prawnej (art. 224 §1 i 2 k.c.). Takie roszczenie było – zgodnie z linią orzeczniczą sądów powszechnych – nieuzasadnione, gdyż pieniądze nie są rzeczą, a zatem stosowanie do nich przepisów dotyczących rzeczy, nawet w drodze analogii, byłoby ze wszech miar nieuprawnione. Należy zauważyć, że w istocie jedynym przewidzianym przez prawo cywilne świadczeniem związanym z korzystaniem z cudzego kapitału są odsetki, które mogą mieć postać odsetek umownych albo ustawowych (art. 359 k.c., art. 481 k.c.). Jednak w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną uprawnienie do domagania się odsetek kapitałowych nie przysługuje, skoro umowa jest nieważna ex tunc.

Nadto, pozwanemu bankowi nie przysługiwała wierzytelność tytułem różnicy pomiędzy kwotą kapitału kredytu w zwaloryzowanej wysokości a nominalną kwotą kredytu. Podstawę prawną tego roszczenia miał stanowić art. 358 ¹ § 1 i 3 k.c. Wedle art. 358 ¹ § 1 k.c. jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Natomiast w myśl art. 358 ¹ § 3 k.c. w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

Po pierwsze, należy wskazać, że w orzecznictwie (...) jednoznacznie przesądzono o braku możliwości waloryzacji świadczenia. W postanowieniu z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23, Legalis nr 3042238, (...) stwierdził, że artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi. Powyższe orzeczenie jest potwierdzeniem linii orzeczniczej (...) w którą wpisywał się cytowany powyżej wyrok z dnia 15 czerwca 2023r. C-520/21 – zgodnie z którą przedsiębiorcy nie przysługuje jakiekolwiek dodatkowe roszczenie – poza wyżej wskazanymi – w razie nieważności umowy kredytu.

Po drugie, należy zauważyć, iż zgodnie z art. 358 ¹ § 4 k.c. z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Zdaniem Sądu powyższy przepis wprost wyłącza roszczenie podmiotu profesjonalnego, jakim jest bank o sądową waloryzację świadczenia. W doktrynie wskazuje się bowiem, że związek świadczenia z prowadzeniem przez stronę przedsiębiorstwa nie musi być bezpośredni, aby wyłączał możliwość waloryzacji tego świadczenia (zob. M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023).

W związku z powyższym, na mocy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 16.338,49 zł. Nadto, na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. od powyższej kwoty zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2022 roku do dnia zapłaty, a także od kwoty 14.806,93 zł od dnia 23 kwietnia 2022 roku do dnia 8 maja 2024 roku. Należało bowiem mieć na względzie, iż pismem z dnia 5 kwietnia 2022 roku powodowie wezwali bank do zapłaty kwoty objętej niniejszym powództwem, wyznaczając mu 14 – dniowy termin do zapłaty. Przedmiotowe wezwanie zostało pozwanemu doręczone w dniu 8 kwietnia 2022 roku, a zatem termin do zapłaty upłynął z dniem 22 kwietnia 2022 roku. W odniesieniu do kwoty 14.806,93 zł odsetki należały się do dnia 8 maja 2024 roku, gdyż w tej dacie pozwany dokonał zapłaty wyżej wskazanej kwoty na rzecz powodów.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór pozwanego na rzecz powodów kwotę 4.636 zł, na co składały się: opłata sądowa od pozwu (1.000 zł), opłata za czynności fachowego pełnomocnika w stawce minimalnej zgodnie z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (2 x 17 zł). Rozstrzygając o kosztach procesu Sąd miał na względzie pierwotną wartość przedmiotu sporu. Powód winien być bowiem traktowany jako strona przegrywająca spór także w odniesieniu do żądania co do którego powodowie cofnęli pozew. Podkreślić należy, iż zasadą jest, że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady, jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia powództwa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę (zob. postanowienie SN z 12 kwietnia 2012 r., II CZ 208/11, L.). W niniejszej sprawie pozwany dokonał częściowej zapłaty roszczenia objętego pozwem już w toku sprawy. Jednocześnie, należało uznać, że z uwagi na bezskuteczność kolejnych wezwań do zapłaty kierowanych przez powodów na etapie przedprocesowym, wytoczenie powództwa było niezbędne do odzyskania przez nich środków uiszczonych w wykonaniu nieważnej umowy. Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.