Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 października 2024 r.

Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent

po rozpoznaniu w dniu 11 października 2024 r. w Gdyni

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa M. K. (1)

przeciwko B. M.

o zapłatę

I.  uchyla wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 25 sierpnia 2023 roku;

II.  zasądza od pozwanej B. M. na rzecz powoda M. K. (1) kwotę 3000 zł (trzy tysiące złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty;

III.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV.  zasądza od pozwanej B. M. na rzecz powoda M. K. (1) kwotę 343,40 zł (trzysta czterdzieści trzy złote czterdzieści groszy) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I 1 C 1522/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 11 października 2024 roku

I.

(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)

1.  Powód M. K. (1) wystąpił z powództwem przeciwko B. M., domagając się zasądzenia od pozwanej kwoty 5.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 czerwca 2019 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

2.  W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że w związku z orzeczeniem z dnia 7 lipca 2021 roku Sądu Rejonowego w Wejherowie strony są obecnie współwłaścicielami nieruchomości położonej w G. przy ul. (...) oraz nieruchomości przy ul. (...). Oba lokale są połączone i stanowią pod względem gospodarczym jeden lokal, w którym pozwana prowadzi działalność gospodarczą. Powód jest całkowicie pozbawiony władztwa nad ww. lokalami i nie osiąga z nich żadnych dochodów. Pozwana wynajmuje je innym stomatologom, uzyskując zarówno czynsz jak i procentowy udział w przychodach generowanych przez lekarzy współpracujących. Miesięcznie pozwana uzyskiwała dodatkowe korzyści z posiadania ww. lokali na poziomie przekraczającym 15.000 zł. Jak wyjaśnił powód w trakcie małżeństwa strony nabywały wszystkie nieruchomości ze środków pochodzących z majątku wspólnego, jednakże przed notariuszem oświadczały, że są stanu wolnego, stąd w księgach wieczystych prowadzonych dla każdej z ww. nieruchomości jako właściciel wpisana jest każdorazowo inna ze stron. Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2020 roku Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał usunąć niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym poprzez wpisanie pozwanej jako współwłaścicielki nieruchomości objętej Kw nr (...) na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej z powodem. W stosunku do drugiej nieruchomości powód nie wytaczał analogicznego powództwa. Od dnia 1 stycznia 2016 roku strony dokonały podziału do korzystania części majątku w ten sposób, że lokal przy ul. (...) miał być wykorzystywany wyłącznie przez pozwaną do prowadzenia działalności gospodarczej, a powód miał otrzymywać w zamian wynagrodzenie w kwocie 3.000 zł miesięcznie. Następnie doszło do podwyższenia ww. wynagrodzenia do kwoty 5.000 zł. Pierwotnie powódka akceptowała podwyższenie należności, lecz później zmieniła zdanie i w ogóle zaprzestała płatności. W niniejszej sprawie powód domaga się zasądzenia należności za czerwiec 2015 roku, wskazując na dwie alternatywne podstawy, tj. wynagrodzenie z tytułu umowy quoad usum oraz wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

(pozew, k. 3-7)

3.  W dniu 25 sierpnia 2023 roku Sąd wydał wyrok zaoczny, uwzględniając powództwo w całości.

(wyrok zaoczny, k. 79)

II.

(stanowisko pozwanej)

4.  Pozwana wywiodła sprzeciw od ww. wyroku zaocznego, zaskarżając go w całości i wniosła o jego uchylenie i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

5.  Odnosząc się do twierdzeń zawartych w pozwie pozwana wskazała, że strony porozumiały się co do tego, że powód będzie wynajmował lokal, którego był formalnym właścicielem, a pozwana będzie mu płacić czynsz, który powód będzie przeznaczał na utrzymanie rodziny, albowiem cała rodzina wówczas mieszkała we wspólnym, domu w D.. Powód zaprzestał jednak utrzymywania córek i złamał causę będącą podstawą rozliczeń z ww. umowy najmu, co stanowiło podstawę wypowiedzenia umowy. Pozwana wskazała, iż sama utrzymuje wspólne dzieci stron, gdyż lokal, za który powód domaga się czynszu, jest wykorzystywany za zgodą stron przez pozwaną w dobrej wierze do utrzymywania trzech córek stron. Zwróciła przy tym uwagę, że strony mają też wspólną nieruchomość w Wielkiej Brytanii, z tytułu której powód nie rozlicza się z pozwaną z uzyskiwanego czynszu. Pozwana wskazała, że twierdzenia powoda są wewnętrznie sprzeczne, gdyż raz wskazuje, że domaga się roszczeń z umowy najmu, a raz, że z tytułu bezumownego korzystania. Pozwana wyjaśniła przy tym, że oba lokale zostały funkcjonalnie połączone, aby spełniać wymogi dla prowadzenia gabinetu stomatologicznego. Powód sam pozbawił się władztwa nad nim, gdy w 2012 roku oznajmił, że nie będzie już uczestniczyć w pracy gabinetu i nie będzie przeszkadzać pozwanej w jego prowadzeniu, zaś w 2015 roku sam wypowiedział pozwanej pełnomocnictwa do firmy. Pozwana zaprzestała płatności za najem, gdy powód zaprzestał wspierania finansowego córek, pobrał środki ze wspólnych kont bez wiedzy i zgody pozwanej, a także wynajął nieruchomość w UK na swoje nazwisko. Pozwana podniosła przy tym zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, jak również zarzut potrącenia wierzytelności powoda ze swoją wierzytelnością w kwocie 204.780,47 zł.

(sprzeciw od wyroku zaocznego, k. 93-109)

III.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

6.  W dniu 20 grudnia 1996 roku w W. (Illinois, Stany Zjednoczone Ameryki) pozwana B. M. i powód M. K. (1) zawarli związek małżeński. Małżeństwo zostało zarejestrowane przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. w dniu 4 czerwca 2019 roku. W małżeństwie stron obowiązywał ustój wspólności majątkowej małżeńskiej.

7.  Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt III RC 751/19 Sąd Rejonowy w Wejherowie ustanowił od dnia 1 października 2018 roku w małżeństwie stron rozdzielność majątkową.

(dowód: wyrok Sądu Rejonowego w Wejherowie z dnia 7 lipca 2021r., k. 33 wraz z uzasadnieniem, k. 34-40)

8.  W trakcie trwania małżeństwa, strony nabywały nieruchomości ze środków pochodzących z majątku wspólnego, jednakże stając do aktu notarialnego – z uwagi na brak zarejestrowania w Polsce małżeństwa – oświadczały, że są stanu wolnego.

9.  Na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży zawartej w dniu 13 czerwca 1997 roku przed notariusz B. S. prowadzącą kancelarię notarialną w G. (rep. A (...)), pozwany M. K. (1) nabył prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...) w wysokości 363/10.000 części. Dla przedmiotowego lokalu została założona księga wieczysta nr (...), w której jako właściciel został ujawniony wyłącznie M. K. (1).

(dowód: wydruk aktualnej treści księgi wieczystej nr (...) k. 22-25v)

10.  Z kolei, pozwana nabyła w trakcie małżeństwa – na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i sprzedaży zawartej w dniu 4 lipca 1997 roku przed notariusz B. S. prowadzącą kancelarię notarialną w G. (rep. A (...)) – prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w G. przy ul. (...) wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...) w wysokości 167/10.000 części. Przy akcie oświadczyła, że jest stanu wolnego. Dla przedmiotowego lokalu została założona księga wieczysta nr (...), w której jako właścicielka została ujawniona wyłącznie B. M..

(dowód: wydruk aktualnej treści księgi wieczystej nr (...) k. 26-29)

11.  Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2020 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt I C 804/19 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał usunąć niezgodność między stanem prawnym nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...) a rzeczywistym stanem prawnym - w ten sposób, że w dziale II. ww. księgi wieczystej wpisać powódkę B. M. jako współwłaścicielkę tej nieruchomości na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej wraz z M. K. (1).

12.  Powód nie wytoczył analogicznego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr (...) z rzeczywistym stanem prawnym w stosunku do lokalu nr (...) przy ul. (...).

(fakty bezsporne)

13.  Oba przedmiotowe lokale zostały funkcjonalnie połączone na potrzeby prowadzonej przez pozwaną B. M. działalności gospodarczej tj. gabinetu stomatologicznego.

(fakt bezsporny)

14.  W ramach działalności gospodarczej pozwana wynajmuje ww. lokal także innym lekarzom.

15.  W dniu 1 marca 2000 roku pozwana zawarła z A. A. umowę, na mocy której oddała jej w dzierżawę gabinet stomatologiczny w G. przy ul. (...) wraz z wyposażeniem na 10 roboczogodzin tygodniowo wg ustalonego grafiku. Umowa została zawarta na czas oznaczony do końca 2000 roku. Po upływie tego terminu, w dniu 1 stycznia 2001 roku zawarto kolejną umowę na czas nieoznaczony. W obu umowach czynsz najmu został określony na kwotę 50 zł miesięcznie.

16.  W dniu 10 grudnia 2009 roku pozwana zawarła z K. B. umowę na najem stanowiska pracy lekarza dentysty z wyposażeniem. Umowa została zawarta na czas oznaczony 3 miesięcy, lecz po jego upływie została w sposób dorozumiany przedłużona na czas nieoznaczony. W przedmiotowej umowie czynsz określono również na kwotę 50 zł miesięcznie.

(dowód: umowa najmu z dnia 1 marca 2000r., k. 263-265, umowa z dnia 1 stycznia 2001r., k. 260-262, umowa najmu z dnia 10 grudnia 2009r., k. 266-267)

17.  W dniu 1 stycznia 2016 roku strony zawarły umowę zatytułowaną jako umowa najmu, dotyczą sposobu korzystania z lokalu nr (...) położonego w budynku przy ul. (...) w G.. Przedmiotowa umowa została zawarta na czas nieoznaczony.

18.  Zgodnie z treścią §3 ust. 3 okres wypowiedzenia umowy wynosił sześć miesięcy i był liczony od ostatniego dnia miesiąca, w którym otrzymano pismo o wypowiedzeniu umowy.

19.  W myśl §4 ust. 1 czynsz najmu wynosił 3.000 złotych. Czynsz był płatny gotówką, z góry, nie później jednak niż do 10. dnia bieżącego miesiąca. Czynsz nie obejmował opłat eksploatacyjnych.

(dowód: umowa z dnia 1 stycznia 2016r., k. 41-42, przesłuchanie pozwanej B. M., płyta CD k. 433)

20.  W dniu 31 grudnia 2017 roku powód skierował do pozwanej e – mail, w którym oświadczył, że w związku ze zwiększonymi potrzebami wspólnych córek stron wynikających z ich nauki na studiach wyższych, czynsz najmu za gabinet stomatologiczny od dnia 1 stycznia 2018 roku wzrośnie do kwoty 5.000 złotych.

21.  W odpowiedzi, w dniu 2 stycznia 2018 roku pozwana odpisała, że proponuje, aby w aneksie zapisać, że podwyżka jest czasowa i wynika z planowanego podniesienia standardu pomieszczeń – remontu. Nadto, wskazała, że nie zgadza się na podwyżkę w kwocie 5.000 zł miesięcznie na stałe.

(dowód: wydruk korespondencji e – mailowej, k. 45)

22.  Od 2017 roku strony pozostają w faktycznej separacji i nie zamieszkują wspólnie. Strony wspólnie spędziły S. (...), niemniej później pozostawały w konflikcie dotyczącym m.in. kwestii utrzymania wspólnych córek oraz korzystania ze wspólnego majątku. W 2018 roku B. M. wyprowadziła się ze wspólnego domu w D.. Aktualnie toczy się postępowanie o rozwód.

(dowód: przesłuchanie powoda M. K. (1), płyta CD k. 351, przesłuchanie pozwanej B. M., płyta CD k. 433)

23.  W okresie od stycznia 2018 roku do grudnia 2019 roku w księgach rachunkowych pozwana księgowała comiesięcznie kwotę 3.000 zł z tytułu kosztów związanych z umową z dnia 1 stycznia 2016 roku.

(dowód: wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, k. 436-437, przesłuchanie pozwanej B. M., płyta CD k. 433)

24.  Począwszy od maja 2019 roku pozwana zaprzestała uiszczania wynagrodzenia na rzecz powoda.

(dowód: przesłuchanie pozwanej B. M., płyta CD k. 433)

25.  Pismem z dnia 31 maja 2019 roku powód wezwał pozwaną do uiszczenia wynagrodzenia w kwocie 5.000 zł za miesiąc maj w terminie 14–dniowym od doręczenia wezwania, zaś pismem z dnia 31 grudnia 2020 roku także do zapłaty kwoty 5.000 złotych tytułem należności za czerwiec w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 31 maja 2019 r., k. 43, wezwanie do zapłaty z dnia 31 grudnia 2020 r., k. 46-46v)

26.  W dniu 28 czerwca 2019 roku pozwana skierowała do powoda za pośrednictwem poczty elektronicznej oświadczenie o potrąceniu przysługujących jej wierzytelności w kwotach:

- 4.500 (...) tytułem połowy czynszu najmu nieruchomości wspólnej w UK za miesiące od stycznia do czerwca 2019 roku;

- 7.200 (...) tytułem połowy kwoty pobranej przez powoda w dniu 31 grudnia 2018 roku ze wspólnego konta stron w Banku (...);

- 12.637 (...) tytułem kwoty pobranej przez powoda w dniu 31 grudnia 2018 roku ze wspólnego konta w C.;

- 4.873,85 (...) kwoty pobranej przez powoda ze wspólnego konta w C.;

- 9.000 (...) tytułem połowy kwoty pobranej przez powoda ze wspólnego konta stron w C.;

- 29.900 zł tytułem kwot pobranych z kont firmowych PW B. przez powoda bez aktualnego pełnomocnictwa do reprezentowania firmy tytułem czynszu z wyrównaniem za 2018 i kwiecień 2019 roku

z wierzytelnościami powoda M. K. (1) za najem ww. lokalu przy ul. (...) w kwotach po 3.000 zł za miesiące maj i czerwiec 2019 roku, a w przypadku uznania przez sąd skuteczności podwyższenia czynszu w kwocie 10.000 zł za maj i czerwiec 2019 roku. Nadto, w przedmiotowym e – mailu pozwana złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu w trybie natychmiastowym umowy quoad usum. Oświadczenie zostało także przesłane drogą pocztową na adres zamieszkania powoda.

(dowód: wydruk wiadomości e – mail z dnia 28 czerwca 2019r., k. 176-179, pismo z dnia 31 lipca 2019 roku wraz z dowodem nadania, k. 172-173, przesłuchanie pozwanej B. M., płyta CD k. 433)

Sąd zważył co następuje:

IV.

27.  Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, a także dowodu z przesłuchania stron.

(ocena dowodów)

28.  Przechodząc do oceny wiarygodności zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego należy wskazać, że Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania mocy dowodowej dokumentów powołanych w ustaleniach stanu faktycznego. Podkreślić bowiem należy, iż część z wymienionych powyżej dokumentów, w tym m.in. orzeczenia sądów powszechnych miała charakter dokumentów urzędowych, a w toku niniejszego postępowania nie wzruszono w trybie art. 252 k.p.c. przysługujących im domniemań autentyczności oraz zgodności ich treści z prawdą. Ponadto, Sąd nie doszukał się żadnych okoliczności mogących wzbudzać wątpliwości co do wiarygodności dokumentów prywatnych, w tym umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku oraz korespondencji stron, w szczególności nie dostrzegł żadnych śladów podrobienia, przerobienia czy innej ingerencji.

29.  W części ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie Sąd poczynił na podstawie dowodu z przesłuchania stron. Nie ulega wątpliwości, że powód i pozwana pozostają ze sobą w konflikcie, co rzutowało na treść ich zeznań. Obie strony starały się bowiem pokazać stronę przeciwną w niekorzystnym świetle, wplatając w zeznania wątki osobiste, czy rodzinne. Mimo to przy ocenie wiarygodności zeznań stron Sąd skupił się jedynie na kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Oceniając zeznania powoda należy wskazać, że o ile żadnych wątpliwości nie budziły jego zeznania odnośnie do faktu wyłącznego korzystania przez pozwaną ze spornej nieruchomości, o tyle żadnego potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym nie mają zeznania dotyczące podwyższenia wynagrodzenia określonego w umowie stron z dnia 1 stycznia 2016 roku z kwoty 3.000 zł do kwoty 5.000 zł oraz uiszczania przez pozwaną tegoż wynagrodzenie w wyższej kwocie. Przede wszystkim należy zauważyć, że powód nie przedłożył żadnych dowodów wpłaty potwierdzających, że pozwana dokonywała na jego rzecz począwszy od dnia 1 stycznia 2018 roku płatności w kwocie 5.000 zł. Sama pozwana zaprzeczyła, aby zgodziła się na podwyższenie wynagrodzenia i dokonywała na rzecz powoda płatności w wyższej kwocie, a także by uwzględniała wyższe koszty najmu w kosztach działalności gospodarczej. W tym względzie, zeznania pozwanej korelują zarówno z treścią wpisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, jak też treścią korespondencji e – mailowej.

30.  Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął większość ze zgłoszonych przez strony wniosków dowodowych, w tym dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego, wniosek o zwrócenie się do organów podatkowych w Polsce i Wielkiej Brytanii, dowód z zeznań świadków A. K., M. K. (2) i Z. K., dowód z opinii biegłych ze sprawy rozwodowej, dowód z dokumentów wskazanych w pkt 12. lit od k do ń sprzeciwu od wyroku zaocznego, dowód z umowy sprzedaży działki w miejscowości D., dowód z dokumentów zawartych w aktach sprawy I 1 C 1259/22 Sądu Rejonowego w Gdyni, dowód z dokumentów zawartych w aktach sprawy z powództwa A. K. przeciwko M. K. (1) o alimenty oraz w aktach sprawy z powództwa Z. K. przeciwko M. K. (1) o alimenty.

31.  Fakty, które miały zostać za ich pomocą wykazane, w tym dotyczące przeznaczenia środków uzyskiwanych przez powoda na podstawie umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku, niedostarczania przez powoda środków na utrzymanie wspólnych córek stron, wypłacenia przez niego środków ze wspólnych rachunków bankowych, wyłącznego korzystania przez powoda z innych wspólnych nieruchomości stron nie miały żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Podkreślić bowiem należy, iż wobec nieskuteczności i niedopuszczalności zarzutu potrącenia bezprzedmiotowe było roztrząsanie, czy pozwanej rzeczywiście przysługują wierzytelności określone w złożonym przez nią oświadczeniu, czy też nie. Nadto, bez znaczenia pozostawała także kwestia wysokości możliwego do uzyskania wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości wspólnej ponad udział, skoro w okresie spornym strony nadal były związane stosunkiem prawnym wynikającym z umowy quoad usum.

V.

(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)

32.  Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

33.  Przechodząc do szczegółowych rozważań, należy wskazać, że powód swoje roszczenie o zapłatę kwoty 5.000 zł wywodził z umowy zawartej przez strony w dniu 1 stycznia 2016 roku. Przedmiotowej umowie został nadany tytuł „umowy najmu lokalu”, a w jej treści strony posługują się wyrażeniami typu „wynajmujący”, „najemca”, „czynsz” charakterystycznymi dla umowy najmu. Mimo to nie sposób przedmiotowej umowy zakwalifikować jako umowy najmu.

34.  Z treści umowy wynika, że jeden ze współwłaścicieli nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy (powód) oddał tę nieruchomość drugiemu ze współwłaścicieli (pozwanej) do wyłącznego używania w zamian za wynagrodzenie w umówionej wysokości 3.000 zł. Treść powyższego kontraktu wskazuje, że ma on charakter umowy prawnorzeczowej, modyfikującej uprawnienia dotyczące współkorzystania i współposiadania nieruchomości wspólnej wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego. Jak wskazuje się w doktrynie każdy ze współwłaścicieli może, ale nie musi, współposiadać rzeczy wspólnej, nie musi również z niej korzystać. Może zatem zrezygnować z wykonywania tych uprawnień, zwiększając w ten sposób zakres dopuszczalnego korzystania pozostałych współwłaścicieli z tej rzeczy wspólnej. Może również zrezygnować z wykonywania uprawnień na korzyść jednego lub kilku współwłaścicieli ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 23 września 2016 r., II CSK 799/15, L.). Współwłaściciele mogą według swego uznania określić sposób posiadania i korzystania przez nich z całości lub części rzeczy wspólnej, w tym dokonać podziału quad usum. W wypadkach, w których dokonano podziału quoad usum, o uprawnieniu poszczególnych współwłaścicieli do wyłącznego korzystania z określonych części rzeczy wspólnej decyduje jedynie treść umowy współwłaścicieli (vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2001 r., III CKN 21/99, L.). Przy podziale quoad usum chodzi o odstępstwo od ustawowego sposobu korzystania z rzeczy zagwarantowanego wszystkim współwłaścicielom, a więc o ingerencję w istotę sfery prawnej wszystkich współwłaścicieli. Umowa ta powinna być zawarta przez ogół współwłaścicieli ( vide: uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007r., III CZP 94/07, L.). Umowa taka wywołuje wyłącznie skutki obligacyjne w relacjach między jej stronami, nie zmieniając stosunków własnościowych i ustalając w sposób względnie trwały sposób korzystania ze wspólnej rzeczy ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2022 r., III CZP 18/22, L.). W niniejszym przypadku współwłaściciele – dysponujący łącznie całością udziałów we współwłasności – zgodnie postanowili, że z nieruchomości wspólnej w sposób wyłączny będzie korzystała pozwana, która będzie prowadziła w spornych lokalach działalność gospodarczą w postaci gabinetu stomatologicznego, a także będzie wynajmowała pomieszczenia, czy wręcz stanowisko pracy innym lekarzom. W zamian drugiemu ze współwłaścicieli miało przypaść wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości przez pozwaną ponad jej udział. Treść umowy niewątpliwie uzasadnia zakwalifikowanie jej jako umowy quoad usum. W związku z powyższym podstawę prawną powództwa stanowił przepis art. 206 k.c., który stanowi, że każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli.

35.  Kwestią sporną pomiędzy stronami pozostawała wysokość wynagrodzenia przysługującego powodowi na podstawie umowy quoad usum. Sama umowa przewidywała wynagrodzenie w kwocie 3.000 złotych miesięcznie. Powód M. K. (1) podnosił jednak, że na skutek porozumienia stron doszło do podwyższenia wynagrodzenia do kwoty 5.000 zł. W tym względzie powód powoływał się na treść wiadomości e – mail skierowanej do pozwanej w dniu 31 grudnia 2017 roku. W wiadomości tej powód oświadczył, że w związku ze zwiększonymi potrzebami wspólnych córek stron wynikających z ich nauki na studiach wyższych, czynsz najmu za gabinet stomatologiczny od dnia 1 stycznia 2018 roku wzrasta do kwoty 5.000 złotych. M. K. (1) podnosił, że początkowo pozwana zaakceptowała powyższą propozycję i do kwietnia 2019 roku dokonywała na jego rzecz płatności w wyższej kwocie. Pozwana zaprzeczyła temu twierdzeniu, podnosząc, że nigdy nie wyraziła zgody na wyższą stawkę wynagrodzenia ani też nie dokonywała płatności w wyższej wysokości.

36.  W świetle przedstawionego materiału dowodowego należało uznać, że brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do zmiany wysokości wynagrodzenia. Po pierwsze, należy wskazać, że w dniu 2 stycznia 2018 roku pozwana udzieliła odpowiedzi na e – mail powoda i uzależniła czasowe zwiększenie wysokości wynagrodzenia od zawarcia przez strony aneksu do umowy i wskazania w nim przyczyny podwyżki (planowane podniesienia standardu pomieszczeń – remont). Jednocześnie, pozwana nie zgodziła się na stałe podwyższenie wynagrodzenia. Bezspornie strony nie zawarły aneksu do umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku. Jak wskazano powyżej – mimo mylącej nazwy – zawarta przez strony umowa nie ma charakteru umowy najmu, a w konsekwencji nie znajduje zastosowania przepis art. 685 ¹ k.c., który przyznaje wynajmującemu lokal uprawnienie do jednostronnego podwyższenia czynszu. Przedmiotowa regulacja stanowi wyjątek od zasady swobody umów, przyznając wynajmującemu możliwość jednostronnej zmiany przedmiotowo istotnego postanowienia umownego bez zgody drugiej strony, i nie może być interpretowana rozszerzająco w drodze analogii. Do zmiany przedmiotowej umowy natomiast zastosowanie znajduje przepis art. 77 § 1 k.c., który stanowi, że uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia. Zgodnie z treścią §5 ust. 4 umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku wszystkie zmiany umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności.

37.  W niniejszym przypadku bez wątpienia nie doszło pomiędzy stronami do zawarcia aneksu do umowy w formie pisemnej. W każdym razie nie przedstawiono takiego aneksu. W tych okolicznościach dowód z przesłuchania stron jest niewystarczający, aby przyjąć, że doszło do zgodnego podwyższenia wynagrodzenia. Po drugie, powód nie przedłożył żadnych dowodów świadczących o tym, że od dnia 1 stycznia 2018 roku do 30 kwietnia 2019 roku pozwana dokonywała na jego rzecz płatności w kwotach po 5.000 zł miesięcznie. Nie potwierdzają tego również przedłożone wyciągi z podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez pozwaną do celów związanych z działalnością gospodarczą. Z przedmiotowego dokumentu wynika, że w kosztach działalności gospodarczej pozwana w okresie od 1 stycznia 2018 roku do 31 grudnia 2019 roku uwzględniała jedynie kwotę 3.000 zł. Zdaniem Sądu całkowicie nielogiczne byłoby założenie, że pozwana dokonywała na rzecz powoda zapłaty w kwocie 5.000 zł, a w celach podatkowych ujawniała wpłatę kwoty wynikającej z umowy.

38.  Należy wskazać, że w piśmie z dnia 31 lipca 2019 roku, a wcześniej w e – mailu z dnia 28 czerwca 2019 roku pozwana złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu w trybie natychmiastowym umowy quoad usum i odmówiła dalszego uiszczania wynagrodzenia na rzecz powoda. Już samo oświadczenie pozwanej o odmowie wykonania umowy powinno być tłumaczona jako wypowiedzenie umowy o podział quoad usum, jednak ustalając datę zakończenia stosunku prawnego należało uwzględnić umowny termin wypowiedzenia. Zgodnie bowiem z treścią §3 ust. 3 umowy okres wypowiedzenia umowy wynosił sześć miesięcy i był liczony od ostatniego dnia miesiąca, doręczenia drugiej stronie pisma o wypowiedzeniu umowy. Mając powyższe na względzie należało uznać, że w okresie objętym żądaniem pozwu (czerwiec 2019 roku) umowa jeszcze obowiązywała, a zatem powodowi przysługiwało roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za czerwiec. Z treści umowy stron wynika także, że termin płatności wynagrodzenia został zastrzeżony do dnia 10 – ego każdego miesiąca z góry. Bezsporne było, że w tym terminie, ani też w okresie późniejszym pozwana nie dokonała płatności na rzecz powoda, mimo tego, że pismem z dnia 31 grudnia 2020 roku powód wezwał ją do zapłaty tej należności w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.

39.  Na marginesie należy zauważyć, że skoro jeszcze w czerwcu 2019 roku strony wiązał stosunek umowny, to po stronie powoda nie powstało roszczenie o wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z lokalu. W przypadku związania umową, powołane przez powoda przepisy art. 224 i art. 225 k.c. nie mogą stanowić alternatywnej podstawy roszczenia, albowiem obie podstawy (tzn. umowa i bezumowne korzystanie) wzajemnie się wykluczają.

40.  Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje kwestia tego, czy powód miał rzekomo przeznaczać środki pieniężne pochodzące z wynagrodzenia przysługującego mu na podstawie umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku na zaspokojenie potrzeb wspólnych dzieci stron, a także niewywiązywania się powoda z tego obowiązku, co – wedle deklaracji pozwanej – miało stanowić podstawę do wypowiedzenia umowy. Z umowy wynika, że jej celem było jedynie określenie sposobu korzystania ze wspólnej nieruchomości stron, a nie jakieś inne cele, w szczególności cele alimentacyjne.

41.  Nadto należy odnieść się do podniesionego przez pozwaną w sprzeciwie od wyroku zaocznego zarzutu potrącenia wierzytelności powoda z wierzytelnością pozwanej w kwocie 204.780,47 zł. W ocenie Sądu powyższy zarzut jest niezasadny.

42.  W pierwszym rzędzie należy wskazać, że w niniejszym przypadku nie zostały spełnione przesłanki skuteczności potrącenia na gruncie prawa materialnego. Zgodnie z treścią art. 498 §1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zważyć należy, iż podstawową przesłanką skuteczności potrącenia na gruncie prawa materialnego jest wymagalność wierzytelności potrącającego ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 5 marca 2019 r., II CSK 41/18, OSNC 2019, Nr D, poz. 64; wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2004 r., IV CK 362/02, L., wyrok Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/13, L.). Przez wymagalność rozumieć należy stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNC 1992, Nr 7–8, poz. 137). Wymagalność następuje z upływem terminu do spełnienia świadczenia, czyli dnia następnego po tym, kiedy dłużnik miał świadczyć. Jeśli treść zobowiązania albo jego właściwość nie wskazują terminu spełnienia świadczenia, to zastosowanie znajdzie art. 455 k.c. Stosownie do powyższych rozważań pozwana nie wezwała powoda do zapłaty roszczenia objętego zarzutem potrącenia, a przynajmniej tej okoliczności nie wykazała. W toku niniejszego postępowania pozwana nie przedłożyła odpisu wezwania do zapłaty wraz z dowodem doręczenia tego oświadczenia stronie przeciwnej, zaś powód nie potwierdził, aby uprzednio mu takie wezwanie doręczono.

43.  Jednak nawet, gdyby przyjąć, że oświadczenie przesłane na etapie przedprocesowym stanowiło wezwanie do zapłaty, zaś potrącenie nastąpiło wraz z doręczeniem sprzeciwu od wyroku zaocznego to należało uznać niedopuszczalność takiego zarzutu na gruncie prawa procesowego. Zważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 203 ¹ § 1 k.p.c. podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność:

1) pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda;

2) o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników.

44.  W myśl art. 203 ¹ § 2 k.p.c. pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Z kolei, wedle art. 203 ¹ § 3 k.p.c. zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat.

45.  W świetle przytoczonego powyżej przepisu pierwsza kategoria wierzytelności, które mogą zostać objęte zarzutem potrącenia, wynika ze związku z wierzytelnością dochodzoną pozwem. Ten związek między wierzytelnościami jest skutkiem tego, że muszą one wynikać z tego samego stosunku prawnego, opartego na umowie, delikcie, prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia itd. To pojęcie należy interpretować w sposób ścisły, co oznacza, że nie może stanowić podstawy zarzutu potrącenia wierzytelność pozwanego, która pozostaje w jakimkolwiek związku z wierzytelnością powoda ( vide: T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–458 ¹⁶. Tom I. Wyd. 2, Warszawa 2023). W rozpatrywanym przypadku powyższa przesłanka nie została jednak zachowana. Nie ulega bowiem wątpliwości, że obie wierzytelności wynikają z różnych stosunków prawnych. Zgłoszone przez pozwaną do potrącenia wierzytelności w żaden sposób nie wynikają z umowy o podział quoad usum.

46.  Dalej, należało mieć na względzie, że w myśl art. 203 ¹ k.p.c. jeśli wierzytelność pozwanego nie powstała z tego samego stosunku prawnego, co wierzytelność dochodzona pozwem, to podstawą zarzutu potrącenia może być wierzytelność pozwanego niesporna. Jak wskazuje się w doktrynie zgłoszona w zarzucie potrącenia wierzytelność jest niesporna, jeżeli została przyznana przez powoda lub przynajmniej nie została przez niego zaprzeczona. Aczkolwiek art. 229 i 230 k.p.c. odnoszą się – odpowiednio – do faktów przyznanych i faktów niezaprzeczonych, to dokładnie tę samą konstrukcję należy odnieść do bezsporności wierzytelności. (...) wierzytelności oznacza, że nie powinno być prowadzone postępowanie dowodowe na okoliczność jej istnienia i wysokości (vide: T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz…). Bez wątpienia wierzytelności będące przedmiotem zarzutu potrącenia są sporne. Powód kwestionuje je co do zasady i wysokości. Nadto, nie zostały spełnione pozostałe przesłanki określone w przepisie art. 203 ¹ k.c. Wierzytelność pozwanej nie wynikała z prawomocnego wyroku sądu, czy też ugody sądowej bądź ugody zawartej przed mediatorem. Poza tym wierzytelność nie została uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda.

47.  Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 206 k.c. przy uwzględnieniu treści § 4 ust. 1 i 4 umowy z dnia 1 stycznia 2016 roku Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.000 zł.

48.  Nadto, na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. od powyższej kwoty Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 11 czerwca 2019 roku do dnia zapłaty. Jak wskazano powyżej – w myśl § 4 ust. 4 umowy stron wynagrodzenie było płatne z góry do dnia 10 – ego każdego miesiąca.

49.  W pozostałym zakresie, na podstawie ww. przepisów a contrario Sąd oddalił powództwo.

VI.

(koszty procesu)

50.  O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. i rozliczył je stosunkowo, uznając, że powód wygrał spór w 60%, a pozwana w 40%.

51.  Na koszty poniesione przez powoda składały się: opłata od pozwu (400 zł), opłata za czynności zawodowego pełnomocnika będącego adwokatem w stawce minimalnej stosownie do § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (900 zł), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie zatem kwota 1.317 zł, z czego należy mu się zwrot od pozwanej kwoty 790,20 zł. Natomiast, pozwana poniosła koszty opłaty od wyroku zaocznego (200 zł), a także koszty opłaty za czynności fachowego pełnomocnika (900 zł) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) tj. w kwocie 1.117 zł, z czego należy się jej kwota 446,80 zł. Po wzajemnym skompensowaniu należności należało zasądzić od pozwanej na rzecz powoda kwotę 343,40 zł.

52.  Na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.