Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Gdyni

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 kwietnia 2024 roku

Sąd Rejonowy w Gdyni I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sławomir Splitt

Protokolant: Adrianna Bochniak

po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. w Gdyni na rozprawie

sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O.

przeciwko Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo - Kredytowej imienia F. S. w G.

o zapłatę

I. oddala powództwo;

II. zasądza od powoda (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na rzecz pozwanego Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej imienia F. S. w G. kwotę 1.817,00 złotych (jeden tysiąc osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygnatura akt I 1 C 1322/23

Uzasadnienie wyroku z dnia 3 kwietnia 2024 roku

Powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. wniosła pozew przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. o zapłatę kwoty 6.027,69 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 września 2023 roku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że w dniu 27 listopada 2017 roku konsument zawarł z pozwaną umowę kredytu, a pismem datowanym na dzień 28 lipca 2023r. oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Na mocy udzielonego pełnomocnictwa powód przesłał ww. oświadczenie pozwanej. Na podstawie umowy przelewu z dnia 17 sierpnia 2023r. powód nabył od konsumenta przysługujące mu wierzytelności pieniężne istniejące i przyszłe o zwrot wszelkich nienależnie pobranych opłat, kosztów i odsetek mogących wynikać m.in. z zastosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Na dochodzoną kwotę składają się: odsetki kapitałowe uiszczone przez kredytobiorcę w kwocie 5949,69 zł i prowizja w kwocie 151,68 zł pomniejszone o kwotę zwróconą w wysokości 73,69 zł. Podstawą złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego było naruszenie następujących przepisów ustawy om kredycie konsumenckim: art. 30 ust. 1 pkt 7 (naliczanie odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu, niepodanie wszystkich założeń przyjętych do obliczania (...)), art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 16, art. 37 ust. 2 pkt 1 (w harmonogramie nie określono jaką częścią każdej z rat jest kwota przeznaczona na spłatę kapitału i kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu), art. 30 ust. 1 pkt 10 i art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 (nie określono procedury oraz warunków, na jakich koszty kredytu ulegają zmianie, zwł. w momencie wcześniejszej spłaty), art. 30 ust. 1 pkt 10 (nie wskazano warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45), art. 30 ust. 1 pkt 16 (nie określono precyzyjnie procedury spłaty kredytu przed terminem).

(pozew, k. 3-6v)

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości. W pierwszej kolejności pozwana podniosła zarzut braku legitymacji czynnej po stronie powodowej, podnosząc, że cedent nie zbył i nie mógł zbyć wierzytelności przed złożeniem prawokształtującego oświadczenia woli, nadto umowa cesji jest bezwzględnie nieważna z uwagi na przekroczenie swobody kontraktowania (sprzeczność z naturą zobowiązania). Jak bowiem wskazała pozwana cesjonariusz ma całkowitą, niekontrolowaną przez drugą stronę dowolność, czy, w jaki sposób, w jakim terminie przystąpi do wyegzekwowania wierzytelności, czy istnieją warunki na zapewnienie założonego celu umowy. To czy cena zostanie w ogóle zapłacona w przyszłości zależy wyłącznie od powoda. Dalej, przedmiot cesji został określony katalogiem otwartym i nie wiadomo co oznacza zapis „inne wierzytelności”. Zdaniem pozwanej oznaczenie ceny jest poprawne tylko z pozoru, a cena została ukryta w załączniku. Pozwana podniosła, że cena została określona jako górna granica odpowiedzialności cesjonariusza, co jest jawnie sprzeczne z istotą i naturą umowy sprzedaży. Zatem umowę sprzedaży należy uznać za bezwzględnie nieważną, skutkiem czego przelew nie doszedł do skutku z powodu braku wymaganej causy. Natomiast, odnośnie do zarzutów stanowiących podstawę złożonego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, pozwana spółdzielcza kasa oszczędnościowo – kredytowa zaprzeczyła, aby zawarta z konsumentem umowa zawierała opisane w pozwie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim, w szczególności wskazała, że dopuszczalne jest kredytowanie kosztów kredytu konsumenckiego i pobieranie odsetek od tych kosztów, (...) zostało w umowie wyliczone w sposób prawidłowy, a także stwierdziła, że dopełniono wszelkich obowiązków informacyjnych w pozostałym zakresie. Zdaniem pozwanej, umowa pożyczki spełnia wszelkie wymogi zawarte w umowie o kredycie konsumenckim, wobec czego oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego jest bezpodstawne i bezskuteczne.

(odpowiedź na pozew, k. 33-47)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 27 listopada 2017 roku pomiędzy konsumentem A. K. a pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. w G. doszło do zawarcia umowy pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr (...). Umowa została zawarta na okres od dnia 27 listopada 2017 roku do 5 listopada 2027 roku (pkt 4). Kwota pożyczki, z uwzględnieniem kredytowanych kosztów kredytu, wynosiła 23.700 zł (pkt 5). Całkowita kwota kredytu (pożyczki) wynosiła 23.548,32 zł i nie obejmowała kredytowanych kosztów pożyczki (pkt 5). Kwota pożyczki obejmująca kredytowane koszty pożyczki była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej (odsetki umowne) ustalonej przez Zarząd Kasy i w dniu zawarcia umowy wynosiło 6,14 % w skali roku (pkt 7). Pożyczka miała charakter konsolidacyjnej i była przeznaczona m.in. na spłatę zobowiązań finansowych w (...) (pkt 3) i miała zostać wypłacona przelewem na wskazany w umowie rachunek bankowy w całości w dniu podpisania umowy (pkt 6).

Szacunkowy całkowity koszt kredytu określono na kwotę 8.200,47 zł, na co składały się: prowizja w kwocie 151,68 zł oraz szacunkowa wartość odsetek 8.048,79 zł (pkt 16-18). Opłata z tytułu prowadzenia rachunku IKS wynosiła 0 zł (przy założeniu, że pożyczkobiorca zobowiązał się do przekazywania comiesięcznie na rachunek IKS kwoty w odpowiedniej wysokości wynikającej z Tabeli prowizji i opłat dla rachunków i będzie się z tego wywiązywał).

Zgodnie z pkt 11 rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu wynosiła 6,47 % % oraz całkowita kwota do zapłaty w dniu zawarcia umowy 31.748,79 zł. Do obliczenia (...) przyjęto następujące założenia:

⚫

wyliczenie (...) zostało dokonane przy uwzględnieniu terminu trwania umowy oraz całkowitego kosztu kredytu (pożyczki), o jakim mowa w pkt 16 umowy,

⚫

umowa będzie obowiązywać przez czas, na jaki została zawarta oraz że kasa i pożyczkobiorca wypełnią zobowiązania wynikające z umowy w terminach określonych w umowie,

⚫

pożyczka wypłacona została zgodnie z umową, a kwoty spłat będą zgodne z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy,

⚫

datą początkową będzie data wypłaty pożyczki,

⚫

odstępy czasu między datami używanymi w obliczeniach przyjęto według rzeczywistych terminów płatności rat, uwzględniając różną liczbę dni pomiędzy spłatami wynikającą z różnej liczby dni miesiąca,

⚫

wynik podaje się z dokładnością do co najmniej jednego miejsca po przecinku (…).

W umowie zastrzeżono, że zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na należność Kasy z tytułu pożyczki, w tym na całkowity koszt kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Zmiana rocznej stopy oprocentowania następuje raz na kwartał kalendarzowy, w przypadku podwyższenia lub obniżenia stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego, w zakresie oraz kierunku, w jakim wysokość tej stopy uległa zmianie i o wartość równą zmianie, o ile zmiana nastąpiła w okresie obowiązywania umowy oraz z uwzględnieniem, że maksymalna stopa procentowa (odsetki maksymalne) nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych. Odsetki ustawowe stanowią wysokość równą sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. W razie obniżenia wysokości odsetek maksymalnych w trakcie trwania umowy w ten sposób, że odsetki umowne byłyby od nich wyższe, Kasa dokona obniżenia odsetek umownych do wysokości odsetek maksymalnych, a w przypadku ponownego podwyższenia wysokości odsetek maksymalnych Kasa jest uprawniona do przywrócenia (podwyższenia) wysokości odsetek umownych w zakresie dopuszczalnym wysokością obowiązujących odsetek maksymalnych. Zarząd Kasy zobowiązany jest podjąć stosowną uchwałę o ustaleniu stopy procentowej w pierwszym miesiącu po kwartale kalendarzowym, w którym nastąpiły wyżej opisane zmiany wysokości stopy referencyjnej lub/i odsetek maksymalnych. Zmieniona stopa procentowa obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym Zarząd Kasy podjął uchwałę o zmianie stopy procentowej, z tym zastrzeżeniem, że obniżenie wysokości odsetek umownych do wysokości odsetek maksymalnych nastąpi od dnia, w którym nastąpiła zmiana wysokości stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych. O wysokości odsetek maksymalnych oraz wysokości stopy referencyjnej Kasa informuje pożyczkobiorcę niezwłocznie po zmianie poprzez wywieszenie informacji w miejscach prowadzenia działalności, na swojej stronie internetowej oraz na trwałym nośniku (pkt 7). Opłata za prowadzenie rachunku mogła ulec zmianie na zasadach określonych w umowie o prowadzenie rachunku płatniczego IKS, przy czym opłata nie zostanie pobrana za miesiąc, w którym jej pobranie powodowałoby przekroczenie wysokości maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu lub całkowitej kwoty kredytu. Prowizja nie ulegnie zmianie w trakcie trwania umowy. (pkt 18 lit. d). Wysokość pozostałych opłat i prowizji związanych z udzieleniem i obsługą pożyczki określa Tabela prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów stanowiąca załącznik nr 3 do umowy. Kasa dokona zmiany wysokości pobieranych opłat i prowizji zgodnie ze wskaźnikiem średniorocznym cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanym przez Prezesa GUS w zakresie i w kierunku wynikającym ze zmiany cen. Kasa dokona zmiany, o której mowa w zd. 2, w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia zmiany wskaźnika. W przypadku wzrostu cen, o którym mowa powyżej, Kasa zastrzega sobie prawo do nie podwyższania wysokości prowizji i opłat. O każdej zmianie wysokości prowizji i opłat Kasa informuje w sposób o jakim mowa w pkt 10 (pkt 19).

Roczna stopa oprocentowania zadłużenia przeterminowanego wynosi dwukrotność sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, na dzień zawarcia umowy wynosi ona 14,00 %. Zmiana wysokości ww. stopy następuje w przypadku zmiany stopy referencyjnej przez Narodowy Bank Polski, z tym zastrzeżeniem, że maksymalna stopa procentowa (odsetki maksymalne za opóźnienie) nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. Odsetki ustawowe za opóźnienie stanowią wysokość równą sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie. O wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie oraz wysokości stopy referencyjnej Kasa informuje Pożyczkobiorcę niezwłocznie po zmianie poprzez wywieszenie informacji w miejscach prowadzenia działalności, na swojej stronie internetowej oraz na trwałym nośniku (pkt 20).

Pożyczkobiorca miał prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części pożyczki przed terminem określonym w umowie, poprzez dokonanie spłaty w kasie osobiście lub na wskazany w umowie rachunek pożyczkowy. W przypadku spłaty pożyczki przed terminem określonym w umowie, w braku odmiennej dyspozycji pożyczkobiorcy dokonane wpłaty miały być zaliczone na poczet spłaty kapitału w taki sposób, że wpłata miała zostać przeznaczona w następującej kolejności na: spłatę najbliższej wymagalnej raty w kwocie odpowiadającej jej wysokości pomniejszonej o odsetki za okres od dnia dokonania wcześniejszej spłaty do dnia wymagalności raty oraz w dalszej kolejności na spłatę kapitału pożyczki w taki sposób, że czas obowiązywania umowy ulegnie skróceniu; w takim przypadku całkowity koszt pożyczki ulegnie obniżeniu proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, licząc od momentu spłaty pożyczki przed terminem (pkt 26).

Przy zawarciu umowy konsument oświadczył, iż otrzymał treść umowy wraz z następującymi załącznikami: regulaminem, harmonogramem spłaty, tabelą prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wzór dyspozycji spłaty pożyczki, wzór umowy przelewu wierzytelności.

Umowa zawarta została według wzorca umownego stosowanego przez pozwaną oznaczonego jako „P/U/K./3.2”.

(dowód: umowa pożyczki (kredytu konsumenckiego) nr (...) wraz z załącznikami, k. 17-22 wraz z załącznikami, k. 54-59)

Wypłata pożyczki/kredytu następowała m.in. po zapłacie należnych prowizji i opłat (14 ust. 1 pkt 3 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...)). W Regulaminie całkowitą kwotę kredytu zdefiniowano jako maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki/kredytu, które Kasa udostępnia pożyczkobiorcy/kredytobiorcy na podstawie umowy pożyczki/kredytu, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki/kredytu, które Kasa udostępnia pożyczkobiorcy/kredytobiorcy na podstawie umowy (§ 2 pkt 4). Z kolei, całkowita kwota do zapłaty to suma całkowitego kosztu kredytu oraz całkowitej kwoty kredytu (2 pkt 5).

(dowód: Regulamin udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...), k. 53-53v)

Pożyczkobiorca przed wypłatą pożyczki złożył dyspozycję przelewu kwoty 151,68 zł z kwoty udzielonej pożyczki na pokrycie prowizji na przygotowanym przez pozwaną formularzu według wzoru R/F/D.-G.-P./1.4. W związku z powyższym, w dniu 27 listopada 2017 roku na Indywidualnym Koncie Spółdzielczym odnotowano wpływ kwoty 23.700 zł z jednoczesnym pobraniem kwoty 151,68 zł na pokrycie prowizji.

(dowód: dyspozycja polecenie przelewu wewnętrznego, k. 49, zestawienie operacji z rachunku płatniczego IKS+, k. 60)

W dniu 28 lipca 2023 roku pożyczkobiorca złożył pozwanej oświadczenie o skorzystaniu z sankcji tzw. kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim w odniesieniu do ww. umowy. W oświadczeniu wskazano na naruszenie obowiązków wynikających z następujących przepisów ustawy o kredycie konsumenckim:

- art. 30 ust. 1 pkt 10 oraz art. 30 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 49 ust. 1 – poprzez nie określenie procedury oraz warunków, na jakich koszty kredytu mogą ulec zmianie, zwł. w momencie wcześniejszej spłaty;

- art. 30 ust. 1 pkt 7 – poprzez błędne wskazanie (...) oraz całkowitej kwoty do zapłaty ustalonej w dniu zawarcia umowy; błąd ten miał wynikać z niedopuszczalnego naliczania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu;

- art. 30 ust. 1 pkt 10 – poprzez nie wskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 u.k.k.;

- art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 16, art. 37 ust. 2 pkt 1 – poprzez nie określenie w harmonogramie, jaką częścią każdej z rat jest kwota przeznaczona na spłatę kapitału i kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu.

Przedmiotowe oświadczenie zostało przesłane przez powoda pozwanemu i zostało doręczone pozwanemu w dniu 7 sierpnia 2023 roku.

(dowód: oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, k. 14-14v wraz z wydrukiem z portalu śledzenia przesyłek Poczty Polskiej S.A., k. 16, pismo przewodnie z dnia 3 sierpnia 2023r., k. 13)

W dniu 28 lipca 2023 roku na formularzu sporządzonym przez powoda pożyczkobiorca udzielił J. W. bezterminowego pełnomocnictwa do rozporządzania wierzytelnościami pieniężnymi obecnymi i przyszłymi o zwrot wszelkich nienależnie pobranych opłat, kosztów i odsetek oraz innymi wierzytelnościami mogącymi wynikać z zastosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim przewidującego tzw. sankcję kredytu darmowego wraz ze wszystkimi związanymi z tym wierzytelnościami i prawami, w tym należnościami ubocznymi przysługującymi z tytułu umowy nr (...) na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w O., w drodze odpłatnej czynności prawnej, w tym w drodze umowy cesji, na warunkach pozostawionych uznaniu pełnomocnika, a także składania w imieniu pożyczkobiorcy materialno –prawnych oświadczeń woli wobec pozwanego dotyczących w szczególności skorzystania z uprawnień wynikających z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, jak również doręczenia oświadczenia kredytobiorcy o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Nadto, konsument ustanowił powoda pełnomocnikiem upoważnionym do reprezentowania go przed (...) im. (...) w G. w zakresie uzyskiwania wszelkich informacji, jak również dokumentów, kserokopii, wyjaśnień i innych podobnych dotyczących ww. umowy kredytowej, upoważnił kredytodawcę do dokonywania wszelkich czynności prawnych i faktycznych względem ww. pełnomocnika w zakresie niezbędnym do realizacji ww. upoważnienia, a także zwolnił kredytodawcę z tajemnicy bankowej względem ww. pełnomocnika w zakresie niezbędnym do realizacji upoważnienia.

(dowód: pełnomocnictwo nr (...) z dnia 28 lipca 2023r., k. 15, zwolnienie z tajemnicy bankowej wraz z pełnomocnictwem, k. 12)

W dniu 17 sierpnia 2023 roku powód zawarł z J. W. – mającą działać w imieniu konsumenta umowę przelewu wierzytelności, której przedmiotem były wszelkie wierzytelności pieniężne przysłuchujące konsumentowi od pozwanego wynikające z ww. umowy kredyt konsumenckiego nr (...) obejmujące wierzytelności o zwrot wszelkich nienależnie pobranych opłat, kosztów, odsetek oraz inne wierzytelności, mogące wynikać z zastosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim przewidującego sankcję kredytu darmowego wraz ze wszystkimi związanymi z tymi wierzytelnościami prawami, w tym z należnościami ubocznymi (§ 1). Cena sprzedaży wierzytelności i termin jej płatności zostały określone w załączniku nr 1 do umowy (§ 2 ust. 1). Cesjonariusz zobowiązał się do przekazania cedentowi środków określonych w załączniku nr 1 na wskazany przez cedenta rachunek bankowy w terminie 10 dni roboczych od dnia dostarczenia przez cedenta podpisanych dokumentów pełnomocnictwa oraz oświadczeń (§ 2 ust. 3).

(dowód: odpis umowy przelewu wierzytelności, k. 10-10v, zawiadomienie o cesji, k. 11)

Pożyczkobiorca do 10 stycznia 2023 roku uiścił na rzecz pozwanej (...) w związku z ww. umową pożyczki kwotę 29.665,28 zł, w tym kwotę 23.700 zł z tytułu kapitału, kwotę 5.949,69 zł z tytułu odsetek i kwotę 15,59 zł na poczet odsetek karnych.

(dowód: zestawienie wpłat, k. 23-23v)

Pasmem z dnia 23 sierpnia 2023 roku powód wezwał pozwaną do zapłaty kwoty 6.027,69 zł w terminie 3 dni od otrzymania wezwania.

(dowód: wezwanie do zapłaty, k. 25-26, wydruk e – maila z dnia 28 sierpnia 2023r., k. 27)

Sąd zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny zasadniczo był bezsporny pomiędzy stronami, a rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależało głównie od prawnej oceny ustalonych wyżej okoliczności faktycznych.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować autentyczność przedstawionych przez strony dokumentów prywatnych. Zważyć bowiem należało, że żadna ze stron nie podniosła w toku niniejszego postępowania zarzutów co do ich autentyczności, a nadto wszystkie ww. dokumenty zostały podpisane i nie noszą żadnych znamion podrobienia czy przerobienia. Podobnie rzecz ma się w przypadku kopii dokumentów, które jako niekwestionowane – w ramach swobodnej oceny dowodów – uznano za wiarygodne. Sąd miał na uwadze, że żadna ze stron nie podnosiła, że przedstawione kopie nie stanowią wiernego odwzorowania oryginałów, ani też nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod ww. dokumentami lub ich kopiami nie złożyły oświadczeń w nich zawartych.

Natomiast, na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął dowód z zeznań świadków A. J. i R. J., uznając, że okoliczności, na jakie miały zostać ustalone za pomocą ww. dowodów nie mają ostatecznie znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i przeprowadzenie tego dowodu spowoduje jedynie przedłużenie postępowania.

Podstawę prawną powództwa stanowił art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Jak stanowi ten ostatni, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Z kolei kwestią prejudycjalną w niniejszej sprawie była ocena, czy konsument złożył skuteczne oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 u.k.k. o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Jak stanowi powołany przepis, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.

Podkreślić należy, iż art. 45 u.k.k. stanowi implementację art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE L z dnia 22 maja 2008 r.), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą. Przepis prawa krajowego nie wynika więc bezpośrednio z ww. dyrektywy w tym sensie, że nie jest tłumaczeniem zawartego w niej przepisu.

Z uwagi na fakt, że przepis jest wyrazem realizacji obowiązków nałożonych na Rzeczpospolitą Polskę przez nadrzędne w stosunku do krajowego porządku prawnego prawo Unii Europejskiej, musi być on interpretowany zgodnie z duchem i celem dyrektywy.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 grudnia 2019 roku (III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83) w powołaniu na wyrok (...) z dnia 13 listopada 1999 roku, w sprawie C-106/89, w którym ten wskazał, że wynikające z dyrektywy zobowiązanie państw członkowskich do osiągnięcia rezultatu przewidzianego przez dyrektywę, podobnie jak przewidziany na mocy art. 5 Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 10 WE [a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony – na art. 4 ust. 3 (...)]) obowiązek podjęcia wszelkich właściwych środków ogólnych lub szczególnych w celu zapewnienia wykonania tego zobowiązania, ciąży na wszystkich organach państw członkowskich, w tym, w ramach ich jurysdykcji, również na sądach. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to, czy sporne przepisy zostały przyjęte przed czy po wydaniu dyrektywy, sąd krajowy, który musi dokonać jej wykładni, powinien tego dokonać, tak dalece jak to tylko możliwe, zgodnie z brzmieniem i celem dyrektywy, po to, by osiągnąć przewidywany przez nią rezultat, i w ten sposób zastosować się do wymogów przepisu art. 189 akapit trzeci Traktatu (przenumerowanego przez Traktat z Amsterdamu na art. 249 akapit trzeci WE (a po wejściu w życie Traktatu z Lizbony – na art. 288 akapit czwarty (...)).

Skoro sankcja tzw. kredytu darmowego ma być konsekwencją niedochowania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, należy na wstępie wskazać, jakie cele, według unijnego prawodawcy, ma ów obowiązek realizować.

W dalszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie pozwana rzeczywiście ten obowiązek naruszyła wprowadzając konsumentów w błąd co do zakresu jego zobowiązania i czy skala tego ewentualnego naruszenia uzasadnia sankcje w postaci pozbawienia go wszelkiego zysku z zawartej umowy pożyczki.

I tak, motyw 18 dyrektywy 2008/48/WE stanowi, że „konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 roku dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych).

Niniejsza dyrektywa powinna zawierać szczegółowe przepisy dotyczące zarówno reklam odnoszących się do umów o kredyt, jak i pewnych standardowych informacji, które konsumenci powinni otrzymywać, by mieć w szczególności możliwość porównania różnych ofert.”

W motywie 19. dyrektywy mowa z kolei o tym, że „w celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć. W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób.”

Z analizy przytoczonych wyżej motywów Dyrektywy wprost wynika, że jednym z podstawowych celów nałożenia na kredytodawców określonych obowiązków informacyjnych, względem konsumentów, w tym w szczególności obowiązku wskazywania w umowach rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, jest zapewnienie konsumentom możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej z nich.

Wynika stąd, że skonkretyzowane zarzuty przeciwko umowie pożyczki nie mogą być oderwane od ich ciężaru. Sąd odrzuca pogląd, że każde, nawet najmniejsze naruszenie obowiązków szczegółowo opisanych w art. 30 ust. 1 u.k.k. stanowi przesłankę stosowania tej regulacji. Sankcja ta ma być tak odstraszająca i skuteczna jak i proporcjonalna.

Chodzi tu o to, że o ile obowiązki te wiążą i same w sobie są bezwzględne, to jednak na gruncie rozpatrywania przed sądem skutku wad umowy pod kątem dotkliwej sankcji (kredyt darmowy) muszą być brane pod uwagę pod kątem ich istotności in casu, aby sankcja ta nie była mechanizmem automatycznym, pomijającym istotne uwarunkowania danego przypadku.

Pomysł i konstrukcja polskiego ujęcia ustawowego sankcji kredytu darmowego jest w całości przejawem inwencji ustawodawcy krajowego (tj. nie ma żadnego umocowania konstrukcyjnego w prawie unijnym – państwa mają swobodę, jak ten problem rozwiązać legislacyjnie).

Nie oznacza to bynajmniej, że w polskim porządku prawnym nie istnieją odpowiednie instrumenty prawne, które nawet tak rygorystycznie ujętą sankcję oplatają pewnymi ograniczeniami. Taki przepisem niewątpliwie jest m.in. art. 5 k.c., w tym w szczególności kwestia sprzeczności skorzystania z uprawnienia ze społeczno-gospodarczym celem prawa.

Zdaniem Sądu nie ma żadnych podstaw, aby pozbawiać sąd cywilny możliwości właściwej oceny skutków sankcji z art. 45 ust. 1 u.k.k. pod kątem treści art. 5 k.c. Co więcej, tylko taka formuła całej tej sankcji może być uznana za spełniającą wymóg proporcjonalności w rozumieniu prawa unijnego.

Naruszenie prawa unijnego może bowiem polegać też na tym, że państwo członkowskie przez stanowienie prawa krajowego realizuje postanowienia prawa unijnego zbyt intensywnie, w sposób naruszający zasadę proporcjonalności. I w danym wypadku tylko połączenie art. 45 ust. 1 u.k.k. z odpowiednim stosowaniem w razie potrzeby art. 5 k.c. może konstytuować tę sankcję jako „proporcjonalną” w rozumieniu art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG.

Tak więc prawidłowa wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. w związku z art. 5 k.c. oraz art. 3 k.c. nie narusza zasadniczego wymogu efektywności i jednocześnie proporcjonalności środków zmierzających do ochrony praw konsumenta w świetle ustawodawstwa unijnego. Dotkliwość i nieuchronność sankcji kredytu darmowego nie może być absolutyzowana, gdyż byłaby całkowicie pozbawiona wymogu proporcjonalności (na gruncie prawa krajowego te czynniki, które stanowią o „proporcjonalności” w rozumieniu prawa unijnego muszą być poszukiwane w prawie krajowym, m.in. w art. 5 k.c.).

Na obszarze Unii Europejskiej problematyka oportunistycznego stawiania zarzutów przeciwko treści konsumenckich umów kredytu/pożyczek nie jest nowa i spotkała się np. z reakcją polegającą na zmianach w prawie francuskim uniemożliwiających w ogóle skuteczne kwestionowanie (...) bez wykazania rzeczywistej szkody majątkowej po stronie konsumenta (Artykuł (...)-1 C. de la consommation [Kodeks konsumencki], wersja obowiązująca od 19 lipca 2019 r., https://www.legifrance.gouv.fr/codes/id (...)2019-07-19), co było odpowiedzią ustawodawcy francuskiego na „zalewanie” sądów cywilnych coraz większą ilością spraw na tym tle. Choć należy podkreślić, że jeszcze przed tą zmianą legislacyjna pojawił się judykat idący w tym właśnie kierunku, zauważając – podobnie jak w niniejszej sprawie – że wskaźnik (...) (fr. (...)) w danej sprawie „nie działał na niekorzyść” pożyczkobiorców, bo był błędnie zawyżony (wyrok francuskiego Sądu Kasacyjnego z dnia 12 października 2016 r., numer skargi: 15- (...), Pierwsza Izba Cywilna, https://juricaf.org/arret/ FRANCE - (...) (...)- (...) ).

Powyższe uwagi na tle prawnoporównawczym – zdaniem Sądu – niezbędne, skoro sporna sankcja jako taka jest wymagana przez przepisy prawa unijnego, a szerszy ogląd tej problematyki w innym, dużym kraju europejskim może stanowić korzystny pomocniczy wkład w ocenę słuszności rozwiązań orzeczniczych na gruncie prawa polskiego.

Stosowanie art. 45 u.k.k. winno być uzależnione od stwierdzania w umowie ewidentnych braków, a nie roztrząsaniu w procesach sądowych wątpliwości interpretacyjnych przy jej wykładni bądź konsekwencji zmian tekstu ustawy, który post factum orzecznictwo uznaje nie za rzeczywistą zmianę, lecz doprecyzowanie stanu poprzedniego, naruszając tym samym pewność stanowionego prawa.

W niniejszym przypadku – zdaniem Sądu – jasnym jest, że podniesienie przez powoda kwestii nieprawidłowości wyliczenia Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania w spornej umowie ma charakter zarzutu czysto oportunistycznego.

Powyższe miało stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. i wynikać z faktu naliczania odsetek również od skredytowanych kosztów kredytu, co wpływa również na ustalenie faktycznie wypłaconej konsumentowi kwoty. Jak twierdził powód – skoro uznać za abuzywne lub nieważne postanowienia umowne w tym zakresie – błędnie określono kwoty do zapłaty przez konsumentów i błędnie obliczono (...).

Konsumenci w danym przypadku z takiego, a nie innego sposobu wyliczenia spornego wskaźnika czy też ustalenia kosztów pożyczki (wyższej wartości odsetek umownych szacowanych na dzień zawarcia umowy) nie ponieśli żadnej szkody majątkowej ani nie zostali wprowadzeni w błąd co do rozmiaru swoich zobowiązań mogących wynikać z zawieranej umowy. Dopiero pojawienie się wyspecjalizowanego przedsiębiorcy skupującego wierzytelności określonego typu (m.in. powód) doprowadziło do przeniesienia sporu na grunt niniejszego procesu.

Należy podkreślić - przy czym przejrzystość przyjętych założeń nie budzi wątpliwości – że gdyby nawet dyskutować, czy są one poprawne (orzecznictwo w zakresie dopuszczalności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie jest jednolite), to niespornym jest, że niczego tu nie ukryto i ujawniono wszelkie obciążenia faktycznie ponoszone przez konsumenta. Wyraźnie zaznaczono, że (...) przedstawiono przy uwzględnieniu (doliczeniu) do podstawy wyliczenia także kosztów udzielonej pożyczki i kwoty wypłaconej obejmującej także skredytowane koszty kredytu.

Istotne jest, że (...) jest wskaźnikiem, który ma służyć dla konsumenta wyłącznie jako środek do porównywania różnych ofert rynkowych. Nawet jeżeli w danej umowie został on wskazany niepoprawnie – załóżmy – z powodu błędu pisarskiego lub rachunkowego – to i tak nie zmienia to konkretnych praw i obowiązków finansowych wynikających z umowy kredytowej.

Jest więc tylko wskaźnikiem ujętym (w formie wyrażenia procentowego) mającym zbiorczo określać opłacalność oferty. Ma więc zupełnie inną cechę, niż te dotyczące pozostałych wymogów ustawowych dotyczących umów kredytowych w ustawie o kredycie konsumenckim (np. wskaźnik oprocentowania pożyczki itp.).

Nie zmienia to oczywiście faktu, że ta jego specyficzna rola jest istotna z finansowego punktu widzenia, bo w jednym parametrze odzwierciedla ważną cechę oferty, którą można – na potrzeby niniejszego wywodu – porównać do oznaczenia ceny produktu w sklepie (której częścią jest marża i podatek).

(...) samo w sobie nie tworzy i nie zmienia zobowiązań konsumenta (jest w czystej postaci parametrem finansowym) – ma tylko walor informacyjny w celach porównawczych, o ile wszyscy uczestnicy rynku stosują dokładnie takie same założenia wyjściowe.

W ujęciu założonego horyzontu czasowego ma cechy wskaźników antycypacyjnych ( ex ante), bo opiera się na założeniu zrealizowania umowy w założonym czasie i niezmienionym oprocentowaniu oraz ma charakter czysto analityczny (tj. nie rodzi konkretnych zobowiązań stron).

W danym wypadku można wręcz stwierdzić, że (...) zaprezentowane przez pozwaną było zawyżone, a więc niekorzystne dla pożyczkodawcy w kontekście porównawczym, co oznacza, że pozwana pogorszyła swoją pozycję rynkową, a nie polepszyła – nie ma więc w tym przypadku czegoś na kształt nieuczciwego „łowienia” klienta za pomocą manipulacji [obniżania] (...).

Skoro bowiem (...) jest odniesieniem całkowitej kwoty kredytu do jego całkowitego kosztu, zaś pozwany w sposób jednoznaczny ujmował w całkowitym koszcie kredytu również odsetki podkreślając wyraźnie, iż przysługują one również od kredytowanej prowizji, to w takim razie wartość (...) jako proporcja kwoty kredytu w stosunku do zwiększonej wartości kosztów jest wyższa, a tym samym mniej korzystna dla podmiotu oferującego pożyczkę.

Nie może zaś stanowić podstawy przyznania kredytu darmowego samo niewłaściwe określenie tej wartości, a jedynie takie jego określenie, które wprowadza w błąd konsumenta, w tym znaczeniu, iż w konsekwencji wybiera on ofertę mniej dla siebie korzystną.

Ponadto, w ocenie Sądu, nie jest wyłączone na gruncie ustawy o kredycie konsumenckim oprocentowanie kosztów kredytu, które zostały skredytowane, to jest wypłacone, a następnie na podstawie udzielonej dyspozycji przelane z konta pożyczkobiorcy na konto pożyczkodawcy. Przelane środki pieniężne nie stanowią również zapłaty tej części pożyczki, albowiem stanowią one jedynie zapłatę prowizji i innych kosztów pożyczki z kwoty udostępnionej w tym celu. Konstrukcja przyjęta w treści umowy w sposób wyraźny wskazuje na ten sposób rozliczenia kosztów, a jednocześnie wola pożyczkobiorcy wynika ze złożonego oświadczenia w postaci dyspozycji przelewu.

Ponadto należy zauważyć, iż przyjęcie poglądu odmiennego nie wynikałoby z literalnego brzmienia ustawy, ile z przeprowadzonej interpretacji jej zapisów. Tym samym w ocenie Sądu przyjęcie odmiennej wykładni ustawy nie może prowadzić do zastosowania najbardziej dolegliwej sankcji, to jest sankcji pozbawiającej pożyczkodawcę wynagrodzenia wynikającego z treści zawartej umowy. Takie przyjęcie odmiennego rozumienia przepisów mogłoby prowadzić jedynie do powstania roszczenia o zwrot nadpłaconego oprocentowania. Skoro bowiem pożyczkodawca dokonał wyliczenia zawartych w umowie wskaźników w sposób prawidłowy, ale opierając się na niewłaściwej interpretacji przepisów ustawy nie można w konsekwencji postawić mu zarzutu działań zmierzających do wprowadzenia konsumenta w błąd w sytuacji gdy przedłożony wzorzec umowny wskazuje w sposób wyraźny zarówno na kredytowanie prowizji, jak również pobieranie od niej oprocentowania.

Wreszcie należy zauważyć to, iż w powyższej sprawie prowizja z tytułu udzielenia pożyczki wyniosła 151,68 złotych przy wysokości pożyczki 23.700,00 złotych. Skoro powódka zarzut błędnego określenia (...) odnosiła do niesłusznego jej zdaniem oprocentowania skredytowanej prowizji należało zastanowić się w jaki sposób tak niski koszt mógłby wpłynąć na wskazanie (...) i czy tak drobne uchylenie, nawet przy założeniu wadliwie wyliczonego (...), może prowadzić do uruchomienia skutku w postaci sankcji kredytu darmowego. W ocenie Sądu, ani nie mogło to wpłynąć na decyzję kredytobiorcy o wzięciu kredytu, ani też nie mogłoby uruchomić sankcji kredytu darmowego jako środka pozostającego w oczywistej dysproporcji wobec wagi rzekomego naruszenia.

Z tych więc przyczyn podniesienie tego zarzutu w danym przypadku należy uznać za skorzystanie z uprawnienia niezgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa żądania uzyskania sankcji tzw. kredytu darmowego (z art. 45 u.k.k.) – art. 5 k.c. Tak samo sytuacja miała się do pozostałych zarzutów.

Zdaniem Sądu, nie istnieje obowiązek, aby w umowie o kredyt konsumencki zawierać informację o skutkach finansowych skorzystania przez kredytobiorcę z uprawnienia z art. 45 ust. 1 u.k.k. (w rozumieniu skutecznego efektu tej sankcji). Istnieją bowiem rozliczne i nie dające się jednoznacznie skatalogować sytuacje, w których dochodzi do modyfikacji praw i obowiązków wynikających z umów zobowiązaniowych: mogą to być prawomocne orzeczenia sądowe przesłankowo stwierdzające abuzywność niektórych postanowień umownych, orzeczenia na tle stosowania art. 357 ¹ lub art. 358 ¹ k.c., ugody pomiędzy stronami, zrzeczenie się roszczenia, odnowienie, zmiana ustawodawstwa, skutki restrukturyzacji lub upadłości stron, nacjonalizacji, skutki stanów nadzwyczajnych, zmiany waluty państwowej etc. Jeżeli więc uznać, że wybrany z przytoczonego z powyższego przykładowego zestawienia jeden element (nieopisany w umowie) jest warunkiem spełnienia wymogu z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., to – ponownie – każda umowa byłaby wadliwa, gdyż zawsze istniałoby abstrakcyjne zdarzenie prawne, które mogłoby wpłynąć na zmianę kosztów kredytu. Taka wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. prowadziłaby do absurdu.

Sąd nie podzielił także zarzutu dotyczącego nieokreślenia w umowie procedury i warunków, na jakich zmianie ulegną koszty kredytu. Podkreślić należy, iż w umowie wskazano w sposób jednoznaczny, że niektóre z pozaodsetkowych kosztów pożyczki w ogóle nie ulegną zmianie (prowizja), natomiast koszt pozostałych opłat może ulec zmianie w zależności od wysokości wskaźnika średniorocznego cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa GUS w zakresie i kierunku wynikającym ze zmiany cen. Wskaźnik, o którym mowa w umowie, jest całkowicie niezależny od pozwanego i łatwy do ustalenia przez przeciętnego konsumenta. Sporny wskaźnik jest bowiem publikowany w urzędowych publikatorach, bez dalszych odwołań i jest niemożliwy do pomylenia z innym. Zgodnie z przepisem art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy umowa powinna zawierać informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Wszystkie te informacje zostały wprost wskazane w umowie.

Ponadto, należy wskazać, że pożyczkobiorca otrzymał przy zawarciu umowy m.in. Tabelę opłat i prowizji. Nie ma żadnego dowodu, że pożyczkobiorca otrzymał tę tabelę w niewłaściwej formie. Wręcz przeciwnie, konsument oświadczył, że otrzymał ten załącznik do umowy (vide: oświadczenie kredytobiorcy na str. 6 umowy). Umowa nie odnosiła się w tym zakresie do tabeli dostępnej na stronie internetowej, w serwisie bankowości elektronicznej, przesłanej e-mailem lub wiadomością tekstową z hiperłączem do strony internetowej.

Ustawa nie nakładała natomiast na kredytodawcę obowiązku zawierania w umowie szczegółowych informacji takich, jak procedura i warunki, na jakich mogą ulec zmianie koszty kredytu w razie przedterminowej spłaty kredytu konsumenckiego.

Nadto, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 16, art. 37 ust. 2 pkt 1 u.k.k. co miało polegać na nie określeniu w harmonogramie spłaty jaką częścią każdej z rat jest kwota przeznaczona na spłatę kapitału i kredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k. umowa powinna jedynie zawierać zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informację o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1. Wszystkie informacje o jakich mowa w tym przepisie są zawarte w umowie. Jak wskazuje się w doktrynie w dokumencie umowy należy zamieścić jedynie informację o prawie konsumenta do otrzymania, na jego wniosek, w każdym czasie bezpłatnie harmonogramu spłaty kredytu w okresie obowiązywania umowy (art. 37 ust. 1 u.k.k. w zw. z art. 10 ust. 2 lit. i dyrektywy (...)). Postanowienie to ma charakter informacyjny, a nie normatywny (zob. T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, WKP 2023).

Niezależnie od powyższego, w okolicznościach niniejszej sprawy należało również uznać, że powód nie ma legitymacji procesowej do dochodzenia należności wynikających ze złożenia oświadczenia o skorzystaniu przez konsumenta z sankcji kredytu darmowego z uwagi na nieważność umowy cesji. Zważyć bowiem należy, iż w okolicznościach niniejszej sprawy konsument udzielił osobie podporządkowanej powodowi pełnomocnictwa (o nieustalonym zakresie umocowania) do zawarcia umowy cesji właśnie z powodem, ale na warunkach pozostawionych wyłącznie do uznania tego pełnomocnika. Osoba ta (pracownik powoda, względnie związana na podstawie innego stosunku prawnego, np. zlecenia charakteryzującego się stosunkiem podporządkowania) zawarła zatem z powodem umowę cesji i ustaliła wysokość ceny sprzedaży, której ujawnienia powód odmówił w toku niniejszego postępowania, powołując się na tajemnicę handlową. W tym miejscu powołać należy regulację art. 108 k.c., zgodnie z którym pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonywa w imieniu mocodawcy, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa albo że ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Przepis ten stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony.

Celem działania pełnomocnika powinno być zapewnienie jak najkorzystniejszych dla mocodawcy warunków dokonywanej w jego imieniu czynności prawnej. Pełnomocnik może jednak próbować wykorzystać umocowanie dla własnych celów. W szczególności dokonanie przez pełnomocnika czynności, do której został umocowany, z samym sobą rodzi niebezpieczeństwo konfliktu interesów. Aby ochronić reprezentowanego przed wykorzystaniem przez pełnomocnika umocowania we własnym interesie, ustawodawca wyłącza możliwość dokonania przez pełnomocnika czynności z samym sobą. Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej dokonywanej w imieniu mocodawcy. Pełnomocnik reprezentuje obie strony czynności nie tylko wtedy, gdy jest równocześnie pełnomocnikiem dwóch stron, ale także, gdy występuje jako pełnomocnik jednej strony i członek organu drugiej strony czynności (zob. wyrok SN z 9 marca 1993 r., I CR 3/93, OSNCP 1993, Nr 9, poz. 165) (K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 32, Warszawa 2024). Jakkolwiek zakres umocowania J. W. - pełnomocnika konsumenta, a jednocześnie podporządkowanej powodowi, nie jest znany, to zarysowana sytuacja faktyczna podpada pod zakres tej dyspozycji, co najmniej per analogiam. Podobnie sytuacja miałaby miejsce, gdyby wierzytelność została zbyta przez pełnomocnika na rzecz spółki powiązanej z powodem.

Nie istniała jakakolwiek przeszkoda, aby konsument osobiście zbył wierzytelność na rzecz powoda. Tymczasem, jedynie z racji przyjętego przez powoda modelu biznesowego (z analogicznymi pełnomocnictwami sąd spotkał się już kilkukrotnie) konsument udzielił jedynie pełnomocnictwa do zbycia wierzytelności, ale jej element przedmiotowo istotny jak cena miał zostać ustalony przez powoda (dokładnie osobę jemu podporządkowaną). Nie była to przecież osoba obca – nie zamieszkiwała w biurze powoda (wskazała ten sam adres do doręczeń, co powód). Przyjęty mechanizm ewidentnie stanowi nieuczciwą praktykę rynkową, gdyż pozbawia konsumenta jakiegokolwiek wpływu na wysokość ceny za zbytą wierzytelność, pozostawiając ją swobodnej decyzji powoda. Zgodnie bowiem z art. 100 § 1 k.p. w ramach swoich obowiązków pracownik jest zobowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są sprzeczne z przepisami prawa lub z umową o pracę. W takiej konfiguracji istniał oczywisty konflikt interesów pełnomocnika z działaniami podejmowanymi w interesie konsumenta, a koniecznością działania w interesie swojego pracodawcy. Nie ma znaczenia przy tym czy J. W. związana była umową o pracę z powodem, czy też inną umową determinującą stosunek zależności. Zawarta przez osobę podporządkowaną cesjonariuszowi występującemu jednocześnie jako pełnomocnik cedenta umowa cesji podpada pod dyspozycję art. 108 k.c. Jakkolwiek czynność taka nie jest bezwzględnie nieważna co do zasady (art. 103 k.c.), to ze względu na sposób ustalenia elementu przedmiotowego istotnego z rażącym pokrzywdzeniem konsumenta jest bezwzględnie nieważna (art. 58 § 2 k.c.). Negatywnie w kontekście art. 5 k.c. należało również ocenić brak przedstawienia przez powoda załącznika do umowy cesji, w którym określono wysokość ceny. W ocenie Sądu powołana przez powoda argumentacja sprowadzająca się do zasłaniania tajemnicą handlową, stanowi jedynie pretekst. Działanie powoda miało na celu wyłącznie uniemożliwienie Sądowi zbadania, czy świadczenia stron umowy cesji są ekwiwalentne. Na kanwie rozpoznania podobnych spraw można dojść do konstatacji, że przedsiębiorcy nabywający wierzytelności oparte na art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim niemal zawsze oscylują w pobliżu tak wyraźnej nierównowagi wzajemnych świadczeń na niekorzyść konsumentów, że każdorazowo wymaga to odpowiedniego zbadania ekwiwalentności świadczeń. Na marginesie należy zauważyć, że decyzja stron umowy przelewu o objęciu części jej postanowień „tajemnicą handlową” nie może być skuteczna względem osób trzecich (pozwanej), jeżeli od sądowej oceny ważności takiej umowy zależą prawa i obowiązki tej osoby trzeciej, w tym o charakterze procesowym (tj. interes procesowy w wygraniu procesu i uzyskaniu od przeciwnika jego kosztów). Powód przecież mógł wnosić o rozpoznanie sprawy przy drzwiach zamkniętych (art. 153 § 1 ¹ k.p.c.).

Mając na względzie wszystkie przytoczone powyżej okoliczności na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. i art. 45 u.k.k. w zw. z art. 5 k.c. a także na podstawie art. 58 § 2 k.c. w zw. z art. 510 § 2 k.c. a contrario powództwo należało oddalić w punkcie I. wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór powoda na rzecz pozwanej kwotę 1.817 zł, na którą składały się opłata za czynności kwalifikowanego pełnomocnika w osobie radcy prawnego w stawce minimalnej (1.800 zł) zgodnie z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 ze zm.) opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł. Zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. od przyznanych kosztów procesu Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się postanowienia do dnia zapłaty.